PAULA KAMINSKA

WIZERUNEK FIRM
W INTERNECIE

Pabianice 2009

Spis treści

1. Wprowadzenie        

1.1 Założenia publikacji        

1.3 Internetowy wizerunek        

1.4 Czym jest strona internetowa?        

2. Jak działa umysł internauty?        

2.1 Pobieżność        

2.2 Jakość dostępu        

2.3 Doświadczanie Internetu        

2.4 Podążanie i prowadzenie        

3. Oddziaływanie barw        

3.1 Wrażenie psychiczne        

3.2 Kolor jako narzędzie        

3.3 Barwna atmosfera        

3.3.1 Jasne i ciepłe        

3.3.2 Jasne i zimne         

3.3.3 Ciemne i ciepłe        

3.3.4 Ciemne i zimne        

3.3.5 Barwy neutralne        

3.4 Łączenie barw w palety        

4. Graficzna informacja        

4.1 Scenografia treści        

4.2 Obiekty graficzne        

4.3 Logo        

4.3.1 Godło firmy        

4.3.2 Lokowanie logo        

4.4 Cel istnienia        

4.4.1 Motto strony internetowej        

4.4.2 Wymowne menu        

4.5 Multimedia        

4.5.1 Siła animacji        

4.5.2 Animacja obliguje        

4.5.3 Multimedia pożyteczne        

4.5.4 Muzyka        

4.6 Świat internetowej reklamy        

4.5.1 Konkurencja elementów        

4.6 Wielkość strony        

4.6.1 Inteligentne dostosowywanie        

4.6.2 Zawartość w poziomie i w pionie        

4.7 Formatowanie tekstu        

4.7.1 Zdrowie oczu        

4.7.2 Różnorodność czcionek        

4.7.3 Nie tylko litery        

4.7.4 Moc czytelnego przekazu        

4.7.4.1 Czcionka jako środek wyrazu        

4.7.4.2 Hierarchia treści        

5. Istota działania        

5.1 Używalność        

5 .2 Makieta        

5.2.1 Makieta jest ramą        

5.2.2 Tworzenie makiety        

5.2.3 Rama a kreatywność        

5.3 Nawigacja        

5.3.1 Metody kierowania        

5.3.2 Uporządkowana zawartość        

5.3.3 Dostęp do menu        

5.3.4 Link pełen wyrazu        

5.4 Przeszukiwanie strony        

5.4.1 Zaproszenie do wyszukiwania        

5.4.2 Prostota obsługi        

5.4.3 Zakres przeszukiwania        

5.5 Komunikowanie problemów        

5.5.1 Różnorodność wyświetlania        

5.5.2 Informacja o błędzie        

5.5.3 Alternatywne rozwiązania        

5.5.4 Przygotowanie na problem        

5.6 Adres internetowy        

5.6.1 Główna domena        

5.6.2 Dostępność        

6. Podsumowanie        

Bibliografia

1. Wprowadzenie

W obecnych czasach, gdy znaczna część życia przeniosła się w wirtualne ramy Internetu, coraz istotniejszym okazuje się aktywne uczestniczenie w tym kolejnym wymiarze codzienności.

Internet to potężne zjawisko i jedyne medium, nad którym nikt nie sprawuje kontroli. Nieprzewidywalnie i bezwzględnie wytycza kierunki egzystowania internetowym bytom. Zaistnienie w tym jakże młodym świecie okazuje się być zarówno ogromnym ryzykiem, jak i wielką szansą. Każda ceniąca się firma, która ma świadomość możliwości tak szerokiego w swoim zakresie działania narzędzia, pragnie zaprezentować się światu także z tej strony – strony internetowej.

Świadomość możliwości skutecznego zaistnienia w Internecie jest zastraszająco niska lub błędnie postrzegana przez wiele instytucji, przedsiębiorstw oraz tworzących je ludzi.   Dostęp do wiedzy efektywnego działania w boju na internetowym polu bitwy jest utrudniony. Na rynku są znaczące braki   w literaturze,   a autorzy nieczęsto budują   w ludziach potrzebę sięgnięcia po tak nowoczesną wiedzę. Również osoby, którym tematyka jest zawodowo niezwykle bliska, niechętnie dzielą się wiedzą, której znajomość odróżnia ich często od konkurencji.

Dla firm jest to szczególnie żyzne pole upraw. Tu pozornie szarzy internauci planują swoje wydatki, a świadom i i skuteczni przedsiębiorcy wiedzą, jak upolować zwierzynę. Możesz powiedzieć, że to zbyt ryzykowne dać się upolować   i nie zechcesz wejść do tego świata, ale czy idea zostania łowcą nie wydaje się być kusząca?

Gdyby możliwość zaprezentowania się milionom ludzi   w sposób skuteczny była wystarczająco bliska, a budowanie internetowego wizerunku byłoby niedrogie i przyjemne, brakowałoby Ci tylko jednego – klucza, który pozwoliłby   to osiągnąć.

Zgromadzona tu wiedza pozwoli zrealizować   te zamierzenia i zabierze Cię w świat, w którym rynek lokalny przestaje być barierą.

1.1 Założenia publikacji

Niniejsza publikacja jest podróżą po etapach profesjonalnego planowania tworzenia strony internetowej, której celem jest skuteczne zaistnienie w Internecie.

Powszechne przekonania mówią: "Wygląd nie jest najważniejszy" lub "Nie oceniaj książki po okładce".   Dr Richard Bandler, specjalista od rozwoju osobistego   i współtwórca neurolingwistycznego programowania sarkastycznie skomentował te słowa stwierdzając, że osoba, która je wymyśliła nie zdołała prawdopodobnie sprzedać   w życiu ani jednej książki.

Czy chcemy tego, czy nie chcemy, wiemy o tym, czy nie wiemy – jedno jest pewne – kupujemy przede wszystkim to,   co urzekło nasze oczy, wzbudziło przyjemne odczucia. Prawdziwą sztuką jest dotarcie do serca poprzez to, co widzimy. Na prawdziwe piękno strony internetowej nie składa się grafika ładna, lecz grafika funkcjonalna.

Publikacja ta jest dedykowana tym, którzy właśnie rozpoczynają swoją przygodę z Internetem lub postanawiają ją przedefiniować i pragną podejść do tematu profesjonalnie. Zgromadzona tu wiedza teoretyczna pozwoli zmniejszyć czynniki losowe podczas wybierania firmy, która stronę internetową wykona, a także w znacznym stopniu ułatwi porozumienie obu stron. Im bardziej klarowna misja będzie przyświecała tworzeniu takiej strony, tym efektywniej zrealizuje ona założone cele, bo klarowna wizja przedsiębiorcy wpływa na klarowność strony internetowej.

W niniejszej publikacji nacisk położony jest na przybliżeniu procesu tworzenia firmowej strony internetowej zorientowanej na odbiorcę.  Proces ten zachodzi wówczas, gdy spotkanie   z potrzebami internautów odwiedzających daną stronę internetową jest głównym celem do osiągnięcia.

Dobry projektant grafiki zawsze respektuje doświadczenie   z daną stroną jej przyszłych użytkowników. Dostosowuje on swoją pracę do sposobu myślenia internauty, gdyż jest to jedyną drogą do sukcesu. Dla grafika bez doświadczenia w projektowaniu zorientowanym na klienta, proces tworzenia będzie formą sztuki, w której może on czuć się spełniony niekoniecznie koncentrując się na potrzebach internauty docelowego. Zawodowy programista stworzy z kolei bardzo funkcjonalną i sprawną technicznie stronę.
Jeśli jednak nie skorzysta z gotowych graficznych szablonów, które są dostępne w Internecie, nie mając specjalistycznej wiedzy graficznej nie odpowie trafnie na potrzeby grupy docelowej.

Klucz tkwi w spójnym połączeniu obu właściwości   – czyli logiki ubranej w emocje.

1.3 Internetowy wizerunek

Budowanie internetowego wizerunku czerpie z bardzo wielu dziedzin.

Projektowanie zorientowane na internautę jest możliwe wraz   z syntezą wiedzy wielu obszarów: fotografia, animacja, architektura informacji, interakcja człowiek-komputer, typografia, marketing i wiele innych. Coraz częściej mówi się o tym, że internetowe projektowanie graficzne jest najbardziej wyszukaną i skomplikowaną metodą wspierającą komunikację w dzisiejszym świecie.

Osiągnięcia marketingu i psychologii wcielone w kontekst projektowania graficznego przyjaznego użytkownikowi pozwalają na intuicyjne komunikowanie wartości strony internetowej przy użyciu dostępnych środków.
Wiedza ta pozwala zrozumieć potrzeby i oczekiwania odbiorców,   a także możliwe ich scenariusze działania podczas przeglądania strony internetowej. Mając taką wiedzę, projektant strony internetowej koncentruje się nie tylko na jej wyglądzie, ale też na jej optymalizacji, czytelności i łatwości nawigacji.

Zdefiniowanie grupy docelowej jest bardzo ważnym krokiem w realizowaniu projektu strony internetowej, bowiem każda jedna jest skierowana do konkretnej grupy odbiorców.   W przyszłości będą to jedyne osoby z niej korzystające.

Internauci surfują po Internecie realizując swoje potrzeby, oczekiwania, cele. Natomiast nadrzędnym celem strony internetowej jest osiągnięcie satysfakcji przyszłych użytkowników – jest to klucz do pozyskania lojalnych konsumentów.

1.4 Czym jest strona internetowa?

Strona internetowa jest wizytówką firmy.

Wielu klientów przed dokonaniem transakcji często sprawdza internetową twarz firmy nawet wtedy, gdy transakcja nie będzie zawierana za pośrednictwem Internetu.
Bardzo ważną jej częścią jest jej tzw. strona główna – swoista okładka strony internetowej.   Wrażenie, jakie wywrze ona na internautach zadecyduje o tym, czy zechcą oni zagłębiać się   w dalszą treść.

W dużym uproszczeniu strona główna, często tytułowana  Home  [ang. dom] lub strona domowa, pełni funkcję informującą o działalności firmy, jej przewadze nad konkurencją i ofercie. Nie powinna obiecywać treści, których użytkownik nie znajdzie w dalszych częściach witryny – przereklamowanie nie jest tu skuteczne. Tenże  dom  buduje skojarzenie z okładką magazynu, która prezentuje w dużym skrócie najistotniejszą treść wydania, przy czym wyselekcjonowane nagłówki zostały skrupulatnie uporządkowane .

Jej szczególnym zadaniem jest wyróżnienie się pośród konkurencji – sprawienie, by potencjalny klient chciał sięgnąć   i sprawdzić zawartość właśnie tego magazynu. Klient nie musi przy tym rozumieć procesu, który sprawił, że sięga po określony magazyn, a to oznacza, że dużą rolę odgrywa   tu pierwsze wrażenie, na którego wywarcie mamy szansę   tylko raz.

Każda strona internetowa jest kierowana do określonej grupy docelowej.  Podobnie jest w przypadku czasopism – nie można tu mówić o całkowitej uniwersalności. Internauta pojawia się na stronach internetowego serwisu z określoną intencją i najczęściej wie, czego szuka.

Internetową wersją okładki magazynu jest często tzw. chmura  tagów  [ang. etykieta, znacznik]. Jest to lista słów kluczowych, którymi oznaczono każdy z artykułów umieszczony na danej stronie internetowej. Im więcej artykułów zostało oznaczonych danym słowem kluczowym, tym większa czcionka go reprezentuje. W ten sposób, przy użyciu minimalnej ilości tekstu pokazuje się, na jakich zagadnieniach strona internetowa faktycznie się koncentruje. Internauta w momencie zaznajomienia się z jej zawartością już najczęściej wie, czy na danej stronie odnajdzie to, czego szuka.

Definicję strony głównej należałoby jednak rozszerzyć o porównanie jej do spisu treści książki ze względu na nawigację, bowiem przedstawia ogół zhierarchizowanej zawartości i kieruje w określone miejsca szczegółowo prezentowanej zawartości.

Ważną informacją na stronie głównej jest także dziedzina rynku, w jakiej funkcjonuje dana firma. Jest to tak istotne, jak informowanie szyldem nad wejściem, jakie towary oferuje sklep. Klient sklepu, jak i internauta powinni na pierwszy rzut oka wiedzieć, czego mogą się spodziewać i czy otrzymają tu to, czego poszukują. Cel, który ustanowili pomysłodawcy strony internetowej powinien być wyraźny także dla internauty. Znając cel istnienia serwisu, użytkownik wie, czego może oczekiwać (portal miejski będzie informował o nowościach z miasta, strona firmy doradczo-konsultingowej będzie oferowała usługi dla przedsiębiorstw, sklep internetowy umożliwi zaopatrzenie się w określone produkty). Aby taka informacja była skutecznie przekazana za pośrednictwem strony głównej, marka powinna być odpowiednio wyeksponowana, a treść przedstawiać główne potrzeby, które strona realizuje.

Internauta nie zawsze trafia od razu na stronę główną – niekiedy za pośrednictwem odsyłaczy z innych miejsc w Internecie jest przełączany natychmiast do podstron. Z tego względu każda podstrona powinna zawierać odnośnik kierujący do strony głównej – to przywróci użytkownikowi poczucie kontroli nad zarządzaniem przeglądaną treścią. Natomiast strukturą strony głównej, odróżniającą ją od reszty podstron, należy komunikować jej istotność bez użycia zbędnych słów, niczym kolorowej okładki magazynu.

Coraz częściej na stronach internetowych dominuje minimalizm, zgodnie z zasadą „mniej znaczy więcej”. Wówczas jedynym linkiem [ang.  łącznik, odsyłacz ] kierującym do strony głównej serwisu internetowego jest po prostu logo firmowe.

Warto zaznaczyć, że porównanie strony głównej do spisu treści książki spełnia jeszcze jedno, dodatkowe zadanie. Jeśli będziemy mieli na uwadze fakt, że jest wiele powodów, dla których internauta odwiedza dany serwis internetowy, możemy zaplanować strukturę strony głównej znacznie skuteczniej. Internauta może chcieć poznać firmę jako jej przyszły klient, kontrahent, współpracownik, rynkowy konkurent, a także jako użytkownik szukający pomocy lub danych szczegółowych na temat usługi, z której skorzystał. Również ten sam odwiedzający może pojawiać się w tych samych wirtualnych progach za każdym razem kierowany innym celem. To nie wszystko, zróżnicowanie odwiedzających ze względu na biegłość w obsłudze komputera, wiek, czy znajomość języków dodatkowo komplikuje, ale i poszerza obraz procesu projektowania graficznego. Zaleca się unikanie sytuacji, w których początkujący internauta mógłby poczuć się zdezorientowany i przytłoczony mnogością opcji, informacji, czy grafiki.

Można posunąć się do stwierdzenia, że tworzenie strony głównej zakłada wysoki stopień elastyczności w utożsamianiu się z przyszłymi jej użytkownikami.

1.5 Cel istnienia

Odwiedzając po raz pierwszy daną stronę, internauta zadaje sobie pytanie, czy zrealizuje tu swój cel, z którym pojawił się w tym, a nie innym internetowym zakątku.

Już na samym wstępie, na stronie głównej, warto pokazać, które usługi są możliwe do zrealizowania za pośrednictwem Internetu, a które w inny sposób. Taki przekaz wysyła najczęściej do internauty motto lub krótkie podsumowanie internetowej działalności.

Motto firmy na stronie internetowej to zwięźle ujęta istota działalności w Internecie prezentująca przede wszystkim zakres wirtualnych usług. Umieszczenie jej w górnej części strony, w niedużej odległości od logotypu, jest dla internauty informacją szalenie istotną.  Wystarczy, aby treść takiego motta mieściła się w kilku słowach trafiając w sedno, czym dana strona różni się od konkurencji i co ma do zaoferowania.

Dobrym przykładem chwytliwego i błyskotliwego podsumowania działalności jest hasło firmy Atlantic jako marki zegarków: „ Zaufanie, które zbudował czas ”. Inny, intrygujący przykład to reklama piekarni „ Ale nam się upiekło! ”. Jednak takie slogany nie działają w Internecie.

Podsumowanie w kilku słowach internetowej oferty powinno być konkretne i jednoznaczne: „ Wyszukiwarka wycieczek ”, „ Kolekcja jesień-zima 2011/2012 Ona i on ”, „ Polska i świat – wiadomości ”, „ Rezerwacja biletów 100% online ”, „ Interaktywna mapa utrudnień w ruchu ”.

Jeśli hasło takie będzie dla odbiorcy niejasne, spowoduje jego dezorientację i frustrację lub niechęć do zgłębiania dalszej treści. Może nawet podważyć zaufanie do firmy.

Zbyt wyszukane slogany marketingowe wprowadzą zbędne zamieszanie. Słowa „ Pomyśl, zaplanuj i wyjedź ” niewiele mówią odbiorcy o tym, co znajdzie na danej stronie, bo nie są one jednoznaczne. Konkretna informacja to „ Planowanie wakacji ”. Użyty język powinien być więc możliwie dostosowany do potrzeb klienta.

Sugeruje się unikanie sytuacji, w których slogan byłby zagadką dla odbiorcy, ponieważ ryzykuje się wówczas utratę zainteresowania. Użytkownik może stracić cierpliwość.  

Można zadać sobie pytanie, czy podsumowanie działalności jest zawsze istotne na stronie internetowej. Może zdarzyć się przecież tak, że nazwa jednostki organizacyjnej w pełni wyczerpuje temat, np.  Zarząd Dróg Wojewódzkich . Warto zadać sobie pytanie – czy na pewno? Dodatkowy wiersz tekstu nie służy tylko podsumowaniu działalności, jest także jej rozszerzeniem, na przykład „ w Krakowie ” lub, jak wcześniej wspomniano w kontekście kolekcji odzieży – „ Ona i on ”. Napis może oczywiście mieć swój własny charakter i realizować dodatkowe cele.

Przekazywanie informacji o firmie za pośrednictwem motta lub wiersza podsumowującego działalność nie jest jedyną możliwością. Przekaz ten rozszerza się wygodnym sposobem uzyskiwania dalszych informacji na temat firmy.

2. Jak działa umysł internauty?

Scenariusz zachowań internauty na stronie internetowej jest złożony.

Zachowania internauty zależą od tego, jakiego typu jest strona, na której się znajduje, w jaki sposób została zaprojektowana, jakie cele realizuje, jakie są zamierzenia odwiedzającego, ile ma on czasu, w jakim jest nastroju... i wiele innych mniej lub bardziej przewidywalnych zmiennych.

2.1 Szybkie tempo życia

Surfowanie  [z ang. łączyć się z wieloma miejscami, stronami w Internecie] jest z założenia dynamiczne.

Poruszanie się po Internecie charakteryzuje szybkie tempo, różnorodność, wielozadaniowość, a przy tym nieprecyzyjność i pobieżność. Niestety, twórcy stron internetowych często oczekują, że użytkownik korzysta z Internetu w sposób biegły, sensowny i uporządkowany, czytając listę wszystkich tematów, by wybrać ten właściwy. Prawda jest taka, że internauta się spieszy, w rozgorączkowaniu poszukuje słów definiujących to, co go interesuje.

Stron internetowych nikt dziś już prawie nie czyta, lecz przegląda.  Tego procesu jesteśmy nauczeni poprzez czasopisma, gazety, mnogość kanałów telewizyjnych. Specjalista do spraw użyteczności stron internetowych i autor wielu książek, Steve Krug, ryzykuje stwierdzenie, że przemierzając Internet postrzegamy strony internetowe jak reklamy na billboardach na poboczach drogi przy prędkości 100 km/h.

Internetowa sieć jest medium informacyjnym z założenia służącym do szybkiego przekazywania informacji. To oznacza, że ważnym aspektem doświadczania Internetu jest jakość dostępu. Odwiedzający widząc niefunkcjonalną, trudną do obsłużenia stronę internetową w bardzo szybkim tempie ją opuszczą. Nie wystarczy dziś nie mieć konkurencji, aby zatrzymać internautę na stronie poświęconej własnej działalności.

Doświadczenie frustracji podczas surfowania jest bardzo prawdopodobne, jeśli w nawigowanie konkretną stroną trzeba włożyć zbyt wiele wysiłku. Internauta w poznanie zawartości o niskiej jakości dostępu zainwestuje naprawdę niewiele czasu przeglądając jedną do dwóch podstron. Dlatego przede wszystkim strona główna, która często jest widziana jako pierwsza, powinna natychmiast komunikować swoją wartość, umożliwiając odnalezienie tylko „dobrych rzeczy”.

Nikt nie czyta więcej niż jest to dla niego konieczne.  Nie należy oczekiwać, że internauta przeanalizuje wszystkie dostępne opcje i wybierze najlepszy odsyłacz do dalszej treści. Nie ma na to czasu, bo ma świadomość, że z zastanej treści interesuje go tylko pewna część. Jego wybór padnie na pierwszy lepszy link, który choć w małej części wydaje się odpowiadać jego potrzebom. Błędnie podjęta decyzja nie jest dużym kosztem, wiąże się z wciśnięciem przycisku  Wstecz . Takie zachowanie ma swoje uzasadnienie biorąc pod uwagę liczne w Internecie niekorzystnie zaprojektowane serwisy. Przestaje jednak być efektywnym w chwili, gdy okazuje się, że kolejne podstrony otwierają się zbyt wolno, a zatem większa ilość czasu jest potrzebna na zapoznanie się z ich zawartością. Wtedy koszt popełnionego błędu zaczyna być duży i dostępne do sprawdzenia opcje są dokładniej analizowane.

2.2 Nowy wymiar intuicji

Narodziła się niekonwencjonalna droga doświadczania.

To, w jaki sposób Internet i urządzenia elektroniczne działają bardzo różni się od tego, z czym mamy do czynienia w świecie niewzbogaconym o technologię. Nowe sposoby łączenia ludzi, informacji, danych proszą się o nazwanie ich piątym wymiarem.

Świat realny i wirtualny przenikają się w coraz większym stopniu tworząc nowy twór, któremu nazwy jeszcze nie nadano. Warto jednak raz jeszcze je rozdzielić, by przyjrzeć się ich zasadniczym różnicom.

Internet nie oferuje pojęcia skali.  Widząc książkę i jej grubość pojmujemy jej obszerność. W przypadku stron internetowych nie ma żadnych pewności, czy liczba podstron mieści się w zakresie 50, czy 1000. Sposób prognozowania zawartości w sklepie internetowym również jest inny. W sklepie stacjonarnym można łatwo ocenić stosunek oglądanych towarów do niewidzianych. W Internecie często polegamy na liczbach – na przykład na licznikach towarów w danej kategorii produktów lub liczbie wyników wyszukiwania, a także intuicyjnie prognozujemy wachlarz możliwości – na podstawie różnorodności kilku wybranych produktów reklamujących daną kategorię.

Dostęp do treści zachodzi w sposób nielinearny.  Internauta sam wybiera drogę docierania do kolejnych informacji i każdą możliwość należy skrupulatnie i logicznie dla niego zaprojektować. W sklepie samoobsługowym natomiast, klient często nie dotrze do napojów, jeśli wcześniej nie przemierzy działu przekąsek. W książkach kierunek czytania również jest z góry narzucony i odbywa się w sposób linearny, aczkolwiek można z niego na własną odpowiedzialność zrezygnować.

Internet charakteryzuje brak poczucia kierunku.  Główna linia kierunków jest, w przeciwieństwie do doświadczeń z codziennego życia, pionowa. Występuje góra i dół, przy czym jest to podział zhierarchizowany – góra to poziom ogólny, dół – szczegółowy. Według takiego podziału w Internecie projektuje się przede wszystkim wielopoziomowe menu.

Internet pozbawia nas także poczucia miejsca  – poruszanie się w sieci jest zjawiskiem teleportu. Natychmiastowe przełączanie się pomiędzy różnymi stronami pozwala wirtualnie przemierzyć kopalnię soli, by za chwilę przeglądać produkty w sklepie z nadmorskimi pamiątkami.

2.3 Podążanie i prowadzenie

Podążanie i prowadzenie to umiejętność kierowania na inne, z założenia lepsze, ścieżki.

Strona internetowa to aktywne miejsce, gdzie użytkownicy zachowują się według scenariuszy. Przewidywanie ich jest bardzo trudne. Jak użytkownik będzie poruszał się po stronie? Jakie bariery może napotkać? Jak można te przeszkody usunąć? Co takiego lubi, a czego nie? Jak zareaguje na to, co można dla niego zaprojektować?  Świadomość reakcji odbiorcy jest kluczowa.  Przewidywanie ścieżek zachowań pozwala wprowadzać innowacyjne rozwiązania na stronie internetowej, tym samym czyniąc ją jeszcze bardziej unikalnym i przyjaznym miejscem.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że internauci, w oparciu o wcześniejsze doświadczenia wyniesione ze stron internetowych, zbudują sobie ogólny model tego, w jaki sposób strony powinny działać. Powinni czuć się mile widziani w progach strony internetowej i w szybki sposób móc zrozumieć konwencje jej działania. Wymagają oni swobody poruszania się i przejrzystej drogi przez informacje. Idąc za słowami doświadczonego projektanta Tim Van Damme'a,  internauci nie tylko odwiedzają stronę internetową, oni jej doświadczają.

3. Oddziaływanie barw

Kolor był i jest jednym z najbardziej ekscytujących materiałów na ziemi.

Od początków istnienia ludzie używali kolorów do oznaczania terytorium, dekorowania otoczenia. Nie każdy jednak mógł sobie na niego pozwolić. Jeszcze 100 lat temu kolor był oznaką luksusu. Dopiero dziś człowiek ma do dyspozycji tak wiele kolorów, zwłaszcza w świecie nowoczesnych technologii. Jednak definicja koloru nie jest oczywista, ponieważ jest pojęciem abstrakcyjnym.

3.1 Wrażenia psychiczne

Kolor nie jest obiektem, jest zjawiskiem, wrażeniem psychicznym.

Czerwoność to pojęcie znaczące odniesienie do innych pojęć. Nie istnieje żadna elementarna cecha tego, ani innego koloru. Struktura neuronalna odpowiadająca pojęciu czerwoności jest podłączona do światłoczułych komórek w siatkówce oka wrażliwych na czerwony zakres spektrum promieniowania czerwonego. Tym, co odbieramy za pomocą oczu, jest elektromagnetyczne promieniowanie o określonej długości fal.

Nasza struktura neuronalna została  nauczona  przez wielokrotne pobudzenia różnymi kombinacjami sygnałów. Na przykład, sygnały pochodzące od  niebieskich  receptorów oka zostały połączone z niebem. Dlatego błękit współdefiniuje w sieci nerwowej wszystkie błękitne obiekty, a one współdefiniują błękit. Definicją błękitu są więc relacje z całą siecią pojęciową. Nie możemy też zdefiniować koloru czerwonego nie odwołując się do innych czerwonych obiektów – to one budują pojęcie czerwoności.

Każdy człowiek ma za sobą inne doświadczenia i w różny sposób postrzega i interpretuje te same barwy – budzą one dla niego odmienne skojarzenia. Ogromne rozbieżności w odbiorze kolorów pojawiają się w zależności od rejonu świata, wieku, płci, a nawet stanu zdrowia. Kolory żywe i jaskrawe są  bliskie osobom w młodym wieku, natomiast osoby starsze preferują stonowane barwy. Kolor czarny jest w Polsce znany powszechnie jako kolor żałobny. W Japonii tym kolorem jest biały.

3.2 Kolor jako narzędzie

Kolor jest bardzo potężnym narzędziem – może zmieniać   nastrój.

W Internecie wprawienie potencjalnego klienta w przyjemny nastrój sprzyja pogłębianiu się relacji między nim a firmą. Współcześni profesjonalni twórcy reklam, stron internetowych, skuteczni sprzedawcy dobrze wiedzą, że konsumenci nie kierują się logiką w dokonywaniu zakupów – konsumenci kupują emocje. Doskonała lekcja płynie ze strategii handlowej Harleya Davidsona, który  nie sprzedaje  motocykli. Harley Davidson sprzedaje styl życia i osiągnął w tym mistrzostwo.

Decydując się na oddziaływanie na odbiorcę, konieczne jest dobranie właściwego charakteru, na który w dużej mierze składają się kolory. Odpowiedni dobór barw jest sztuką. Każdy człowiek w mniej lub w bardziej odmienny sposób je interpretuje. W rzeczywistym świecie na odbiór koloru wpływa nawet oświetlenie, czy faktura materiału. Kolorem można wyrazić smak, zapach, temperament, emocje, a nawet stworzyć charakterystykę towaru.

Temat ten jest niezwykle bliski tworzeniu stron internetowych.

3.3 Barwna atmosfera

Najistotniejszym czynnikiem kształtującym nastrój każdego internetowego serwisu są barwy.

Psychologiczne oddziaływanie kolorów nie jest sprawą prostą
i jednoznaczną, ponieważ nie chodzi jedynie o zastosowanie jednej wybranej barwy, ale o cały dobór zestawu. Dysharmonia między kolorami wprowadza chaos. Dopiero ich harmonizowanie ze sobą często pozwala osiągnąć pożądany efekt. Wiąże się to z ludzką potrzebą zachowania równowagi. Nie istnieją idealne, ani uniwersalne zestawy kolorów dla określonych grup społecznych, czy kulturowych. Każdorazowy wybór koloru jest sprawą zindywidualizowaną ze względu na grupę odbiorców i efekt, jaki ma on wywołać.

Człowiek ulega magii kolorów,  czyta  komunikaty kolorami, a za pośrednictwem wzroku dociera większość przyswajanych przez człowieka informacji. To oznacza, że kolorowa informacja przekazywana przez zmysł wzroku wpływa na procesy decyzyjne. Przy użyciu obrazów można więc sterować reakcjami odbiorców, prowokując ich do określonych zachowań.

Każdy odcień może być nośnikiem znaczenia i istnieją pewne generalne tendencje dotyczące ich odbierania. Są grupy kolorów, które zostały uznane jako inspirujące, wprawiające w określone stany emocjonalne. Emocje te mogą być pogłębiane i zmieniane w zależności od tonu barwy.

3.3.1 Jasne i ciepłe

Lekkie, łatwo zauważalne barwy takie, jak czerwona, żółta, różowa, pomarańczowa posiadają aktywny, przyjazny charakter.

Jasne i ciepłe kolory, czyli pochodne czerwieni, żółci, różu i oranżu warto stosować w umiarkowanych ilościach pośród stonowanych zestawów barw  ze względu na ich widoczność. Przyciągają wzrok, a następnie oferują odbiorcy poczucie odwagi i energii. Optycznie powiększają objętość obiektów i wydają się bliższe na tle mniej wyrazistych barw.

Czerwień jest barwą o najsilniejszym oddziaływaniu na człowieka, symbolizującą wszystkie kolory. Wywołuje natychmiastową reakcję i przede wszystkim wyzwala energię. Od odbiorcy i przekazu zależy, w jaki sposób wzbudzona energia zostanie ukierunkowana. Kolor czerwony może wyrażać: miłość, radość, pożądanie, pewność siebie, sukces, komfort, apetyt, dynamizm, niebezpieczeństwo i agresję. Zdaniem psychologów ta barwa krzyczy: „zauważ mnie”, „doceń moje możliwości”, „rozsadza mnie energia”, „pozwól mi się zrealizować”, „jestem najlepszy”. W świecie finansów i bankowości jednoznacznie wyraża stratę, w medycynie krew i niebezpieczeństwo, dla inżynierów wyznacza temperaturę – gorąco. Komunikuje zatem ważny i krótki przekaz. W Chinach oznacza powodzenie, w Indiach – czystość, w Afryce – żałobę. Dla niektórych czerwień będzie synonimem pełni życia i pasji, dla innych wręcz przeciwnie – irytacji i impulsywności. To kolor, który aktywizuje do działania lub odczuwania.

Żółta barwa znana jest w przyrodzie od koloru piasku, ognia, gwiazd lub słońca. Jest to więc w pewnym sensie kolor władczy. Przez długie stulecia słońce było uznawane za bóstwo, powód do radości. Jak wtedy, tak i dziś kolor żółty dostarcza szczęścia i powodów do życia, pobudza do kreatywnego i optymistycznego myślenia. Tak słoneczny kolor to często też potrzeba podzielenia się szczęściem z innymi, kontaktu z ludźmi, serdeczność. W świecie reklamy kolor żółty jest rozumiany i wykorzystywany jako potrzeba wysłuchania, porozmawiania, dzielenia się wrażeniami i rozumienia drugiego człowieka. We właściwie zbudowanym przekazie symbolizować może lekkość, figlarność, a także tchórzostwo, zdradę, starość, chorobę i skażenie.  Żółty to także kolor buddyjskich mnichów i pożółkłych mądrych ksiąg. To wiedza i intelekt, blask, optymizm i oświecenie. W świecie finansów jest bliskoznaczna konkretowi i doniosłości. Intensywny odcień sprzyja pracy mózgu.    Podobnie jak kolor czerwony wzbudza pożądanie oraz czujność ze względu na swoją widoczność. Ostrzega i jest przejawem aktywności jak czerwień, jednak w znacznie lżejszej formie, częściej związanej z umysłem i postrzeganiem.

Pomarańczowe kolory to ciepło pełne energii, spontaniczności, przyjaznego nastawienia. Dodają sił, stymulują kreatywność i są w świecie biznesu postrzegane jako energia pozwalająca człowiekowi osiągnąć wszystko, czego pragnie. Kolor pomarańczowy jest równoważny konkretnie sprecyzowanym celom i radzeniu sobie w życiu, wyraża zatem ambicję, przedsiębiorczość, siłę, zdrowotność, otwartość i przygodę. Może również ostrzegać  lub wyrażać podniecenie i zabawę. Wspomaga, zarówno trawienie, jak i hojność. Idealnie się sprawdza w reklamowaniu owoców, nie tylko tych, którym zawdzięcza swoją nazwę. Kolor pomarańczowy łączy w sobie radość żółcienia i energię czerwieni gromadząc przy tym napięcia i zaciekawienie.

Barwy różowe to wyraz zabawy, matczynej delikatności i czułości. Ich przekaz to często potrzeba bezwarunkowej miłości: „zaopiekuj się mną”, „kochaj mnie matczyną miłością”, „pozwól mi być dzieckiem i skupiać się wyłącznie na swoich potrzebach”. Róż przywodzi na myśl słodycz, tkliwość i dziecinność, lecz jest także łączony ze zdrowiem i siłami witalnymi. Jest wypadkową barwy białej i czerwonej.

Brzoskwiniowy , koralowy, beż, piaskowy to połączenie bieli i oranżu. Przekaz w pełni zależy od intensywności jednej z nich. Często stosuje się je, aby wspomóc obraz osoby konkretnej, praktycznej, komunikatywnej. Beże emanują ciepłem przy jednoczesnym zachowaniu niezależności. Są łączone z dziecięcą radością i wiarą w siebie. Nierzadko nasuwają skojarzenia z ziemią, łagodnością, neutralnością i miękkością. Podobnie jak kolor pomarańczowy są synonimem otwartości, jednak jako mniej jaskrawe przywodzą też na myśl wolność, przestrzeń i swobodę. Stąd ich relaksujące i odprężające działanie. Wzmagają zaufanie i zapał do pracy. W zależności od zestawienia z innymi barwami, mogą oddawać zarówno wrażenie ciepła, powiększenia objętości, jak i melancholii.  Uznawane są za kolory uniwersalne, stosowne do każdej okazji.

3.3.2 Jasne i zimne

Barwy z grupy jasnych i zimnych, błękit i lawenda, dodają subtelnego akcentu, pełnego estetyki i świeżości.

Kombinacja barw jasnych i zimnych z bielą będzie dużą zachętą do przebywania na stronie internetowej. Z powodzeniem są wykorzystywane w biznesie, handlu i usługach. Spełniają swoją rolę w promowaniu zdrowia, kosmetyków i produktów związanych z medycyną.

Błękitny , czyli wypadkowa bieli i niebieskiego, wprowadza uczucie chłodu i świeżości. Wywołuje spokój, dając ludziom wiarę i nadzieję. Może być oznaką pracy, jak i znużenia, smutku. Symbolizuje łagodność, swobodę i orzeźwienie. Jest czysty, lekki, nieograniczony i daleki. Kontrast błękitu z innymi kolorami pomaga je optycznie przybliżyć. W świecie reklamy akcentuje walory niemal wszystkich produktów i często wraz z niebieskim jest określany przez ludzi jako ich ulubiony kolor.

Lawendowy podobnie jak kolor błękitny przynosi świeżość i harmonię, ożywiając jednak kompozycję. Jest zimny, ale i stymulujący. W odcieniu liliowym pomaga budować poczucie odpowiedzialności. Znacząco wpływa na charakter sąsiadujących z nim barw. W codziennym życiu, może wzbudzić wrażenie odczuwania zapachu lub pogłębić intensywność już istniejącego.

3.3.3 Ciemne i ciepłe

Brąz, złoto, purpura to zestaw kolorów ciemnych i ciepłych.

Barwy ziemi to wyraz klasyki, tradycji, luksusu i odprężenia. Doskonale komponują się z projektami kosztownymi i eleganckimi dla osób młodych i bogatych. W połączeniu z barwami zimnymi mogą wywoływać wrażenie nowoczesności i oryginalności. Nierzadko są stosowane na stronach internetowych firm zajmujących się finansami, doradztwem, architektoniką, wyrobami rzemieślniczymi.

Brąz kojarzony jest z żywiołem ziemi – z dojrzałością, sumiennością i konkretem. Podkreśla pracowitość z praktycznością  i zaufaniem. Wprowadza poczucie ciepła, stabilności, szacunku, bezpieczeństwa, a co za tym idzie – niezawodności, męskości i przywództwa. W zależności od zastosowania może być symbolem wyrafinowania i bogactwa. Zdaniem psychologii jest wybierany przez ludzi ulegających frustracji, cechowanych brakiem bezpieczeństwa –  prawdopodobnie z uwagi na niedobory jego odczuwania. W pewnych zestawieniach jest odcieniem wyrażającym rozsądek, w innych zwyczajność, materializm, czy nawet zaprzeczenie duchowości. Brązowy kolor cechuje możliwość przyciemniania  i postarzania sąsiadujących z nim barw z uwagi na jego odwołanie do przeszłości i tradycji.

Złoty kolor jest jednoznacznie kojarzony z pieniędzmi i bogactwem, a więc z dobrobytem i królewskością. Towarzyszą mu przepych i elegancja. Dodaje majestatu, świetności i blasku, jest najwyższą nagrodą. Bywa też postrzegany jako kolor uniesienia. Na kolorowych wyświetlaczach traci swój metaliczny blask stając się połączeniem koloru żółtego z pomarańczowym.

Purpura łączy w sobie moc czerwieni i błękitu. Od starożytności jest wykorzystywana przez cesarzy i przywódców – stąd jej dostojeństwo i królewskość. W tonach ciemnych sprzyja budowaniu powagi, w jasnych – cierpliwości.

3.3.4 Ciemne i zimne

Barwy niebieskie, zielone i fioletowe, jako ciemne i zimne, wyrażają stabilizację i jakość.

Niebieski, zielony, fioletowy bardzo często spotyka się jako kolory firmowe – podkreślają między innymi wyroby informatyczne, rządowe, naukowe, samochodowe. Znajdują szerokie zastosowanie w biznesie dla ambitnych i pracowitych odbiorców. W uspokajający sposób podkreślają wartość. Nie przyciągają uwagi, a uwydatniają treść.

Kolor niebieski jest odległy, jak niebo, pod którym żyjemy i czysty jak woda. Działa relaksująco i uspokajająco obniżając ciśnienie krwi. Niebieskie przedmioty optycznie oddalają się. Jako najchłodniejszy kolor jest najbliższy zimnu i najlepiej je wyraża. Przypisuje mu się  dostojeństwo, władzę, chłód i prawdę. Stosowany jest wszędzie tam, gdzie skorzystanie z usługi lub produktu ma przynieść ulgę i odprężenie. Barwa niebieska sprzyja więc czystemu myśleniu. Oznacza się nią punkty informacyjne. Może też reprezentować duchowość, sztukę, kulturę, filozofię, a w Chinach –  nieśmiertelność. Użycie koloru niebieskiego na stronie firmowej zmniejszy wrażenie ciężaru, podkreśli solidność i autorytet. Może obiecywać odczucie spokoju po skorzystaniu z usług danej firmy.

Granatowy to wypadkowa barwy czarnej i niebieskiej. W zależności od przewagi tonów może nasuwać mroczne i negatywne skojarzenia lub odprężać i uspokajać. Granat bywa silnie łączony z melancholią oraz mistycyzmem, medytacją i twórczością. Bardzo dobrze prezentuje się na wyświetlaczach.

Zieleń pochodzi od natury, nasuwa jednoznaczne skojarzenie ze zdrowiem, roślinnością i bezpieczeństwem. W Stanach Zjednoczonych jest przede wszystkim kolorem pieniądza i jest silnie kojarzony z bogactwem. W innych kręgach częściej wyraża witalność i wesołość, powrót do życia po minionej zimie. Reprezentuje więc w tym znaczeniu żyzność, wzrost i obfitość. Sprzyja odpoczynkowi i poczuciu równowagi, budzi rozsądek. Przynosi ukojenie osobom chorym. W medycynie kojarzony jest z ziołami, w bankowości z zyskami. Dla biznesmenów symbolizuje twardość i potrzebę uznania, a ciemne odcienie są często używane w potęgowaniu rywalizacji. Początki tego koloru w kulturze nie były jednak łatwe. Zieleń dawała wyraz samemu diabłowi, złym mocom i pechowi. Przez pewien czas oznaczała losowość, by ostatecznie spotkać się z otwartością ludzi. Psychologia wypowiada się na temat osób preferujących zieleń jako stałych i szczerych. Z tego też powodu jest wykorzystywana do wywołania wrażenia przywiązania do marki.

Turkusowy bliski zielonemu i niebieskiemu ochładza, orzeźwia dodając lekkości, a także tajemniczości i niepokoju. Bywa postrzegany jako kolor nienaturalny, a co za tym idzie, wyszukany. Jest lubiany przez kobiety i z nimi kojarzony jako uwydatnienie ich delikatności. Wprowadzenie go w zestaw innych barw zbuduje potężne kontrasty.

Fiolet może być stymulujący i sprzyjający medytacji. W połączeniu z niebieskim może być zimny i duchowy. Jako ulubiony kolor ezoteryków i księży jest kojarzony z zagadnieniami życia i śmierci. Zachęca do oderwania się od codzienności i poszukiwania czegoś znacznie głębszego, ważniejszego. Ludzie ceniący sobie ten kolor uważają siebie często za niezwykłych na tle innych,  wrażliwych i obdarzonych wyjątkową wiedzą. Fiolet daje poczucie niezależności i tajemniczości. Tu ponownie spotyka się wspólne cechy z królewskością i bogactwem ze względu na jego upodobanie sobie przez przywódców. Dlatego też wzbudza szacunek. Może zmniejszyć wrażenie objętości i obniżyć nastrój. Jest uznawany za zmysłowy i z powodzeniem stosowany do reklamowania kobiecych kosmetyków i bielizny.

3.3.5 Barwy neutralne

Biel, czerń i odcienie szarości są neutralne.

Te pełne klasyki barwy sprzyjają tonowaniu innych zestawów barw i tworzeniu kontrastów. Ich przekaz w ogromnym stopniu zależny od sąsiadujących kolorów. Są używane przede wszystkim jako kolory dopełniające całości na stronach internetowych. Sprawdzają się w różnorodnych zastosowaniach. Czerń w połączeniu z jasnymi kolorami, czy biel z ciemnymi tworzą klasyczne niemalże uniwersalne połączenia. Z kolei odcienie szarości w harmonijnym połączeniu uwydatniają nowoczesność i profesjonalizm.

Strony internetowe w dużej części pokryte bielą sprawiają wrażenie czystych, zachęcających do działania, do zapisywania nowych historii. Są niezwykle estetyczne, pełne swobody i lekkości, ponieważ biel jako najjaśniejsza z barw rozświetla przestrzeń dodając jej oddechu. Jest wyrazem dobra, jasności i pustki. Dodaje wiary i nadziei, jest perfekcyjna, a jako wyraz uczciwości i niewinności budzi zaufanie. Może być kojarzona z dumą i nieugiętością. Biel świetnie podkreśla kolorowe elementy w Internecie. Po zestawieniu z barwą białą zyskują one pozytywnych cech, bowiem biel je uszlachetnia.

Czerń jako barwa nocy, żałoby i pustki absorbując światło dodaje często negatywnych cech kolorom, z którymi jest zestawiania. Dodaje im tajemniczości, smutku, zadumy. Przynosi uczucie zwiększenia ciężaru przy zmniejszeniu optycznie objętości. W tradycji chrześcijańskiej z niewielkimi wyjątkami jest uosobieniem zła, buntu i śmierci. Wbrew pozorom czerń może sprzyjać potęgowaniu energii i siły, gdyż ma w sobie moc. Jest barwą bardzo wyrafinowaną, dlatego jest stosowana w promocji produktów luksusowych.

Srebro jest wyrazem elegancji, dobrego smaku i nowoczesności w bardzo wytwornym wydaniu. Używane jest w promowaniu wysokiej klasy samochodów i sprzętu RTV. To postęp i rozwaga w jednym. W medycynie trucizna lub lekarstwo. Podobnie, jak kolor złoty, traci na wyświetlaczach metaliczność, stając się jasnym odcieniem szarości. Jest wówczas używany do stłumienia przekazu.

Kolor szary jest w pełni neutralny. Uspokaja, wycisza i harmonizuje. Jako barwa samodzielna wyraża nowoczesność, elegancję i dobry smak, ale szarość to też brak zaangażowania i pewności. Wzbudza potrzebę uporządkowania. W psychologii barw wyraźnie woła: „zostaw mnie w spokoju”, „chcę ciszy, równowagi”, „pragnę uporania się z problemami”. Zdarza się więc, że jest kojarzony z potrzebą ukrycia się przed światem. W Internecie podkreśla kolorowe elementy osłabiając jednak ich oddziaływanie.

3.4 Łączenie barw w palety

Proporcje między kolorami są kluczem do ich oddziaływania.

Wszystkie kolory i dotyczące ich proste, ale nie sztywne, skojarzenia pomagają wyrażać myśli bez słów kreując samopoczucie odbiorcy. Biało-czarne połączenia nadają głębokiego wyrazu każdemu z zestawianych z nimi kolorom. Barwy ciepłe energicznie stymulują do działania w przeciwieństwie do zimnych, które uspokajają. Kolor czerwony przedstawiony na jasnym tle będzie spotęgowany i znacznie bardziej wyrazisty. Na zimnym z kolei wyda się niemal gorący. Zestawienie przeciwstawnych sobie barw może przynieść niekiedy zaskakujące rezultaty. Coraz częściej do sukcesu przyczynia się łamanie barwnych reguł.

Na dobór kolorów strony internetowej powinny mieć wpływ cele firmy, jej filozofia, wizerunek, jakim chce przyciągnąć przyszłych klientów. Jeśli jednak firmowe kolory zostały zdefiniowane we wcześniejszej fazie działalności firmy, warto zadbać o to, aby wizerunek tworzony w Internecie był spójny z firmą, którą zna klient. Strona internetowa to dla klienta po prostu inna forma kontaktu z firmą i obraz, jaki jest prezentowany klientowi powinien być jednolity. Projektując zarówno logotyp, jak i stronę internetową, należy tworzyć przekaz czytelny i zrozumiały. Zastosowanie w kompozycji mniejszej liczby, ale lekko kontrastujących, barw sprzyja utrwaleniu ich w umyśle odbiorcy. Na odbiór poszczególnych palet kolorów wpływają zastosowane pomiędzy nimi proporcje. Im silniejszy jest kontrast, tym przekaz ma większą siłę.

4. Sztuka informowania obrazem

Projekt graficzny strony internetowej buduje wiarygodność i charakter serwisu. Powinien być więc odpowiednio wyważony w zależności od celu istnienia strony i charakterystyki jej docelowego odbiorcy.

4.1 Scenografia treści

Często spotykane są projekty, w których grafika góruje nad treścią. Grafika jed nak nie może przesłaniać treści, powinna ją przede wszystkim podkreślać.

Głównym jed zadaniem elementów graficznych nie jest po prostu ładny wygląd, czy dekorowanie serwisu, lecz ich użyteczność. Nie mogą one być przesadne, odwracać uwagi. Wygląd graficzny powinien charakteryzować się lekkością. To oferta firmy ma skupiać uwagę unikając mnogości różnorodnych elementów graficznych .

Wszelkie umieszczane na stronie graficzne elementy powinny być związane z treścią i zawartością tak, aby uzupełniały główny przekaz. To oznacza, że w dobrym  designie  [ang. w ygląd, wzór ] nacisk jest kładziony na prostotę, minimalizm i małą liczbę szczegółów. Minimalizm nie wiąże się z ograniczeniem kreatywności, ponieważ podstawową ideą projektowania jest rozwiązywanie problemu w ramach przyjętych ograniczeń. Czasopisma dostępne w kioskach trzymają się sztywno standardów, ich szablony są podobne. W praktyce jednak różnią się nie tylko tematycznie, ale i charakterem.

Nie ma tu uniwersalnych kryteriów. Wszystko zależy od przekazu, jaki chcemy stworzyć. Projektowanie szaty graficznej to tworzenie rzeczy, które będą działać. Cel to ułatwienie życia internautom. Tu otwiera się prawdziwa kreatywność, bo projektowanie strony jest w pełni akomodowaniem ludzkich zachowań. Większość sklepów internetowych ma bardzo podobną do siebie strukturę. Pomimo użycia podobnych mechanizmów, w dalszym ciągu są unikalne względem swojej konkurencji. Zachowanie spójności w obsłudze sprzyja w poruszaniu się, ponieważ jest ono wyuczone na wcześniej odwiedzanych stronach.

Zachowanie natomiast spójności w obrębie jednej strony internetowej pośród jej graficznych elementów i podstron sprawia, że przekaz staje się jednoznaczny. Warto wyróżnić kolorystycznie lub układem elementów stronę główną, aby podkreślić jej nadrzędność, a pozostałe podstrony, jeśli pełnią podobną do siebie funkcję, pozostawić bez zmian.

W celu przełamywania ewentualnych oporów, internautę uświadamia się, że mając do czynienia z firmą ma także kontakt z ludźmi. Firma to żywi ludzie. Z tego właśnie powodu na stronach firmowych często umieszcza się wizerunki uśmiechniętych menedżerów lub zachęcających do kontaktu telemarketerek.

Obrazy i ilustracje wstawione do artykułów mogą bardzo poprawić odbiór treści, jeśli zostaną dodane rozważnie. Wstawiane do tekstu powinny być dopiero po uprzedniej edycji. Za duże, zbyt szczegółowe fotografie zajmują niepotrzebnie miejsce. Czasem wystarczy je zmniejszyć, lecz to może ukryć istotne szczegóły. Wtedy warto postarać się o wykadrowanie zdjęcia. Maksymalnie trzy  takie zdjęcia ulokowane w jednym artykule są wystarczające. Jeśli natomiast nie są tylko wizualizacją artykułu, ale ściśle związane z tekstem, na przykład przedstawiają osoby opisywane w tekście, powinny być opatrzone podpisem i bez wyjątków tzw.  tekstem alternatywnym  istotnym dla wyszukiwarek internetowych, przeglądarek niewyświetlających obrazów oraz dla osób niewidomych, które korzystają z aplikacji czytających zawartość ekranu.

Ilustracje często wstawiane są jako linki pozwalające  po kliknięciu przyjrzeć się ich powiększonej wersji na dodatkowej warstwie. Nie powinny być natomiast linkami wtedy, jeśli nie oferują nic ponad to, co internauta już zobaczył. Link obiecuje z założenia dalszą, dodatkową treść. Jej brak jest rozczarowujący.

Kolejny typ obrazów, jaki nie jest zalecany to te umieszczane w postaci tła dla tekstu, które zmniejszają czytelność. Jeżeli motyw graficzny jest istotny, nie powinien być zasłonięty tekstem. Jeśli jest nieważny, nie powinien znajdować się na stronie.

Grafika na stronach firmowych nie jest ani główną treścią, ani dekoracją, lecz w pełni funkcjonalnym dodatkiem. Bardzo ładna może tak mocno wzbudzić zachwyt internauty, że zapomni on, z jakiego powodu znalazł się na stronie i czego na niej szukał. Główny przekaz witryny pozostanie niezauważony, o ile był inny niż wzbudzenie zachwytu...

4.2 Obiekty interaktywne

Planując graficzne elementy strony warto zwrócić uwagę na zjawisko tzw.  postrzeganej dostępności .

Fenomen dostępności polega na postrzeganiu określonego elementu jako aktywnego w chwili, w której użytkownik na niego spogląda.

4.2.1 Przyciski

Przyciski to obiekty, których naciśnięcie wywołuje akcję.

Dobrze zaprojektowane elementy pozwalające, na przykład, na wysłanie formularza dają złudzenie trójwymiarowości.
Są projektowane jako wypukłe lub wklęsłe, poprzez odpowiednio padające światło i cień, przejście tonalne [ang.  gradient ], czy kształt .  Najczęściej  spotkać je można w roli przycisków, które wywołują akcję, na przykład wysłanie formularza .

Niekonsekwentne stosowanie trójwymiarowości może rozczarować internautę przy jego próbie sprawdzenia zawartości kiedy trójwymiarowy obiekt okazuje się być jed ynie płaską dekoracją...

4.2.2 Linki

Obietnicę wywołania akcji oferują także linki.

Linki z założenia projektuje się jako wyjątkowo widoczne i w sposób spójny dla całej strony internetowej. Standardem w tym kontekście jest wyróżnianie ich wyrazistym kolorem oraz podkreśleniem. Tego poszukuje oko spieszącego się internauty.

Podkreślenie słów odsyłających w inne miejsce w sieci lub tej samej strony internetowej spełnia dodatkowe zadanie – pozwala skrócić tekst je opisujący. Link nie musi być wówczas opatrzony wyrażeniem „Kliknij tutaj, aby zobaczyć akcesoria biurowe”, ponieważ wystarczy napisać „ Akcesoria biurowe” .

Domyślnym kolorem dla linków w przeglądarce internetowej jest granatowy. Natomiast dla łatwego zorientowania się, które z materiałów zostały już przez użytkownika sprawdzone, stosuje się inny kolor dla odsyłaczy już odwiedzonych. Jeśli strona internetowa nie posiada własnych zdefiniowanych barw, domyślnie, podstrony znajdujące się już w historii przeglądania, wyświetlają się w kolorze fioletowym. Chroni to przed odwiedzaniem ponownie tych samych podstron. Użyty w takim miejscu kolor powinien przykuwać uwagę w znacznie mniejszym stopniu w stosunku do domyślnego koloru odsyłaczy jeszcze nie sprawdzonych, ale w większym w stosunku do czystego tekstu. Dostępny jest każdy możliwy i czytelny w danym zestawieniu kolor za wyjątkiem koloru szarego, który stosuje się do oznaczania opcji nieaktywnych.

O ile kolorystyka linków zdaje się być rzeczą małostkową i na pierwszy rzut oka bez większego znaczenia, to jest w praktyce dużym krokiem w stronę intuicyjnej obsługi.

Użytkownicy odwiedzając stronę internetową analizują, w jaki sposób mogą się po niej poruszać.

4.2.3. Formularze

Formularz to najczęściej pole lub zestaw pól umożliwiających wpisanie danych i opatrzony przyciskiem wywołującym określoną akcję.

Niewielkim i jednocześnie bardzo powszechnym formularzem jest wyszukiwarka. Funkcja pozwalająca na przeszukiwanie treści w obrębie jednej strony internetowej powinna spełniać kilka podstawowych wymagań. Przede wszystkim powinna być łatwo zauważalna – pozostanie bezużyteczną funkcją, jeżeli opcja szukania zostanie umieszczona na osobnej stronie, na przykład w menu pod linkiem „Wyszukiwarka”. Użytkownicy nie widząc charakterystycznego pola dla wpisywania szukanej frazy mogą pomyśleć, że strona nie oferuje takiego narzędzia. Pole tekstowe umożliwiające bezpośrednie wprowadzanie zapytania powinno znajdować się w miejscu łatwym do zauważenia, także na stronie głównej. Najczęściej miejscem tym jest górny prawy róg okna. Do takiej lokalizacji internauci są przyzwyczajeni.

Ze względu na kształtujące się standardy internauci oczekują, że wygląd wyszukiwarki będzie ograniczał się do jednego pola tekstowego na tyle szerokiego, by pozwalało ono na wpisanie standardowego zapytania (25-30 znaków) oraz do przycisku „Szukaj” lub „OK”. Ten ostatni ma rację bytu tylko w przypadku, jeśli słowa „Szukaj” lub „Szukana fraza” zostały już wcześniej zamieszczone w polu wyszukiwarki lub w formie nagłówka.

Pola formularzy zabarwia się obecnie na bardzo jasny kolor, najczęściej biały, który sugeruje gotowość do ich wypełnienia. Nierzadko zamysł szaty graficznej sprawia wrażenie, że są one wklęsłe niejako informując, że można w nie coś wstawić. Nie dotyczy to przycisku dołączonego do formularza, który jako obiecujący akcję powinien wyróżniać się bardziej  aktywnym  kolorem i innym stopniem wypukłości lub wklęsłości sugerując tym samym  włączenie  lub  wejście .

Formularze, których z reguły na jednej stronie umieszcza się kilka, należy zestawiać ze sobą w określonym porządku. Dotyczy to wyszukiwarek, formularzy logowania, rejestracji, subskrypcji, zachęcających do kontaktu i innych. Ich umiarkowana ilość, zwłaszcza na stronie głównej, pozwala na swobodne i klarowne przemieszczanie się między nimi. Natomiast odpowiednie wydzielenie im obszarów nie doprowadzi do sytuacji, w której użytkownik wpisze szukaną frazę w pole przeznaczone na podanie nazwy użytkownika lub niemaskowane hasło w polu adresu mailowego. Zadaniem projektanta jest ułatwić użytkownikowi proces analizy wszelkich funkcji, które strona oferuje, jak i nawigacji do tego stopnia, że odbędzie się on nieświadomie.

Dobrze zaprojektowaną stronę użytkownik będzie obsługiwał tak , jakby już ją   odwied zi ł, podczas gdy w rzeczywistości będzie to jego pierwsza wizyta.

4.6 Świat internetowej reklamy

Internet jest reklamami przesycony, a użytkownicy nauczyli się je ignorować.

Ta nowa umiejętność ignorowania kolorowych treści wpłynęła też na ignorowanie tego, co reklamę przypomina oraz sąsiadujące elementy.

4.5.1 Konkurencja elementów

Zbyt żywa  i kolorowa prezentacja nawet własnej oferty może być kojarzona z reklamą i niechętnie czytana.

W dzisiejszych czasach pojawia się potrzeba umiejętnego rozkładania reklam na powierzchni strony, aby nie zakłóciły one doświadczenia użytkownika. Reklamy należy trzymać na peryferiach strony i nigdy w pobliżu elementów o wysokim priorytecie ze względu na wzajemną konkurencję tychże elementów. Dotyczy to zwłaszcza lokowania kolorowych, animowanych reklam w górnych warstwach strony, gdzie eksponowana jest marka oraz główna nawigacja.

Reklama to nie jest obiekt, który powinien się znaleźć pośród pierwszych 3 obiektów zauważonych przez internautę na stronie. Jeśli strona internetowa wyświetla przede wszystkim reklamy kierujące do innych stron wysyła do internauty krótki komunikat –  nie zostawaj tu, idź stąd.

Z kolei wyskakujące dodatkowe warstwy reklamowe przesłaniają treść strony głównej .

Jeśli wyskakująca warstwa nie zawiera reklamy, ale istotne informacje takie, jak ostrzeżenie o treściach dla dorosłych, problemach technicznych, czy nowym adresie strony, mogą one zostać zignorowane. Internauci z powodzeniem traktują kolorowe komunikaty jako reklamy zamykając zawartość okna bez czytania. Jeżeli jednak jest to reklama lub komunikat wart jednorazowego przeczytania, warto zdać sobie sprawę z tego, że im więcej razy się pojawi, tym bardziej będzie irytujący. Internauta może wracać w progi danej strony internetowej wielokrotnie .

Internauci nie lubią czekać. Porzucają stronę, jeśli ładuje się ona zbyt długo lub, gdy zbyt wiele muszą zrobić, aby się do niej dostać. Do spowolnienia czasu ładowania strony przyczynia się często właśnie reklama. Pojawiająca się niespodziewanie zabawna i kolorowa animacja promująca produkt czy usługę, jakkolwiek trafiona, testuje cierpliwość użytkownika komputera.

W ostatnich latach zaobserwować można zmniejszoną agresywność internetowych reklam. Stają się one dyskretne, tekstowe, wtapiają się w swoje otoczenie. Dodatkowo dokonuje się ich personalizacji, to znaczy, że osobie mieszkającej w Poznaniu nie wyświetla się szereg ofert mieszkaniowych z Krakowa.

Reklamowanie usług jest w Internecie nieuniknione. To z nich najczęściej utrzymują się liczne strony. Warto zadbać o ich nieinwazyjność.

4.3 Logo

Znak firmowy jest twarzą firmy i jego charakterystyka wpływa na przekaz wysyłany przez stronę internetową.

Profesjonalnie zaprojektowane logo nasuwa odbiorcy natychmiastowe skojarzenia z zakresem działalności firmy.

4.3.1 Godło firmy i jego cel

Dobrze zaprojektowane logo jest przede wszystkim nieskomplikowane i łatwe do zapamiętania.

Znak firmowy z założenia przykuwa uwagę i niesie właściwe przesłanie dla odbiorcy. Wyróżnia się na tle logotypów konkurencji i tworzy przyjemne skojarzenia. Wiarygodność w oczach klientów buduje taki znak rozpoznawczy, w którym zachowano odpowiednie proporcje pomiędzy jego poszczególnymi elementami. Na tę charakterystykę wpływają użyte kształty, symbole, czcionka, kolorystyka, układ graficzny, rodzaj linii oraz przestrzenie między nimi.

Z im mniejszej ilości elementów ta jakże istotna grafika się składa, tym łatwiejsza jest do zapamiętania. Tu prostsze znaczy lepsze . Logo złożone z wielu i w dodatku różnorodnych kształtów będzie nieczytelne po jego zmniejszeniu i trudniej zapadnie w pamięć .

Jeśli osoba patrzy na logo i nie wie, o co w nim tak naprawdę chodzi, prawdopodobnie zaczyna postrzegać w ten sposób całą firmę. W umyśle odbiorcy pojawia się szybki wniosek – jeśli to logo jest mało komunikatywne, to firma z takim emblematem również. Tym gorzej, jeśli to wnioskowanie pojawia się wśród grupy docelowej.

Projektując logo firmowe należy zadać sobie podstawowe pytania. Kto będzie moim klientem? Jakie będzie miał dochody? Ile będzie miał lat? Będzie kobietą, czy mężczyzną? Jakie będą jej/jego potrzeby? Odpowiedzi na takie i podobne pytania powinny być decydującym czynnikiem wpływającym na wygląd logo. Jego wykonanie warto zachować w nowoczesnym stylu przy użyciu współczesnych technologii. Dotyczy to także firm, których oferta odwołuje się do tradycji. Kultywowane dawne wartości nie sprzedadzą się w teraźniejszości, jeśli wizualnie nie są z nią w żaden sposób połączone.

Warto zaznaczyć, że logotypem jest nie tylko znak firmowy, ale i znak towarowy. Znak firmowy, czyli marka to znak określający producenta, na przykład firma Microsoft lub Google. Z kolei znak towarowy to nazwa, symbol lub logo, które są używane przez producenta w celu promocji i identyfikacji określonego towaru, na przykład system operacyjny Windows lub aplikacja do obsługi poczty elektronicznej Gmail.

4.3.2 Lokowanie logo

Dobrze prowadzona firma jest łatwo identyfikowana.

Świadomie projektowana struktura i wygląd zawartości strony internetowej pozwalają internaucie na szybką orientację w pełnej ofercie firmy. Sprzyja temu poczucie harmonii i równowagi, które wynikają z zachowania proporcji w samym logo, a także pomiędzy wszystkimi elementami strony.

Logotyp standardowo umieszcza się w lewym górnym rogu. Położenie go w tym miejscu dotyczy blisko 85% stron internetowych. To ten obszar ludzkie oko postrzega jako pierwszy w krajach, w których kierunek czytania zachodzi od strony lewej do prawej. Tu także może znajdować się motto lub krótkie zdanie zwięźle prezentujące działalność firmy w Internecie.

Lewy górny róg strony powinien się szczególnie wyróżniać pośród innych elementów, zwłaszcza na stronie głównej. Z obszarem tym nie powinny sąsiadować inne wyróżnione teksty lub obrazki, które mogłyby stwarzać wizualną konkurencję. Problem odwracania uwagi od logo może stwarzać sytuacja, w której pojawia się konieczność umieszczania znaków innych firm lub marek własnych produktów. W takiej sytuacji należy je wstawiać z wyjątkową rozwagą, aby nie sprawiały wrażenia reklam, ani nie stwarzały konkurencji dla loga nadrzędnego. Powiększenie tego ostatniego w celu jego wyróżnienia to ruch, który również warto przemyśleć – logo nie może być optycznie zbyt duże. Jego wielki rozmiar może przyczynić się do wywołania wrażenia ciężkości, przesadnego afiszowania się i w efekcie do odwrócenia uwagi od tego, co jest ważne.

Harmonia pośród elementów strony internetowej jest istotna i trudna do uzyskania. Logo, nazwa firmy, motto – powinny być czytelne, gładkie, o wysokiej jakości. Jako jedne z pierwszych elementów widocznych podczas ładowania się strony będą budowały wrażenie istotnych. Logo nie może być więc plikiem  ciężkim , o dużym rozmiarze, bo będzie otwierać się powoli. Z kolei małe elementy sprawiają wrażenie  nieważnych .

Z całą pewnością nie zaleca się, aby logo było animowane. Zastosowanie animacji może zakładać, że nie będzie ono widoczne przez cały czas na ekranie, a będzie pojawiać się w stałych odstępach czasu zgodnie ze scenariuszem animacji. Nie można też zapomnieć o użytkownikach trwale blokujących wyświetlanie animowanych elementów na wszystkich stronach internetowych przy użyciu dodatkowych tzw. wtyczek. Poza tym, animowane logo nie jest samodzielnym obrazem, który można dwoma kliknięciami myszy zapisać na dysku własnego komputera lub znaleźć łatwo w internetowej wyszukiwarce obrazów.

Omówione dotychczas tematy łączy jedna właściwość – integralność. Staje się ona niemalże mottem dla tworzenia strony internetowej i jej poszczególnych elementów. Spójność nie kończy się jedynie wraz z ramami Internetu. Zakres kolorów firmowych, których wyrazem jest logo i strona internetowa to podstawowe wytyczne przy tworzeniu papieru firmowego, wizytówek i ofert. Graficzny spójny wizerunek to użycie czcionek i kolorów logotypu zarówno na stronie internetowej, jak i w drukowanych materiałach reklamowych. Dzięki takie konsekwencji w wizerunku firma staje się rozpoznawalna.

4.5 Multimedia

Strona internetowa to nie wygaszacz ekranu. Mnogość ruchomych obrazów powoduje, że właściwy przekaz schodzi na plan dalszy.

Umieszczanie multimediów na stronach internetowych powinno być uzasadnione, a istotne zdjęcia, ilustracje, animacje, pliki muzyczne, wideo niestosowane zamiennie z tekstem. Osoby niepełnosprawne oraz te, które wyświetlają strony internetowe w sposób ograniczony z innych powodów, pozbawione alternatywnego dostępu do treści, tracą możliwość pełnego zrozumienia zawartości.

4.5.1 Siła animacji

Ze względu na swoją siłę oddziaływania, animacja powinna być pokazywana jako osobny element.

Ludzkie oko jest skonstruowane w taki sposób, że obiekty w polu widzenia nie muszą być ruchome, by zostały zauważone. Obiekty na stronach internetowych często poruszają się tylko dlatego, że projektanci posiedli wiedzę, w jaki sposób je animować – a nie dlatego, by animacja wpływała pozytywnie na doświadczenia, które użytkownik wyniesie z danej strony.

Animowany film lub automatycznie rotujące się obrazy odciągają uwagę od sąsiadującej z nimi treści. Utrudniają skoncentrowanie się na tym, co wybrał użytkownik. Nie możemy zakładać, że poradzi on sobie mimo wszystko z tak trudnymi warunkami, ponieważ nie wiemy, w jakim fizycznym otoczeniu przegląda stronę i ile ma na to czasu. Internet służy przede wszystkim do szybkiego przekazywania informacji i to internauta w dużej mierze decyduje o tym, co chce w danym momencie przeglądać. Automatycznie odtwarzane animacje są często używane dla zwrócenia uwagi użytkownika na określony element. Użytkownik ma prawo wybrać, czy treść będzie statyczna, czy dynamiczna. Jeśli strona posiada kilka grafik wizualizujących ofertę firmy można opatrzyć jedną z nich jednoznaczną informacją o możliwości obejrzenia następnej .

Dynamiczne elementy warto dobierać z uważnością na stronach biznesowych. Wstawienie jednocześnie więcej niż jednego elementu ruchomego, najczęściej reklamy, rozprasza w dużym stopniu uwagę użytkownika. Jeśli dodatkowo treść animacji jest niespójna z tematyką strony,  rozmywa  się jakąkolwiek czytelność przekazu. Trudność w koncentracji może zrodzić frustrację, która z kolei w umyśle odbiorcy połączy się ze konkretną stroną oraz firmą. Internauci odbierają animację często jako agresywną i inwazyjną poprzez ich wieloletnie z nią doświadczenie nie tylko w świecie Internetu. Z tego względu  istotne elementy dynamiczne prezentuje się jako samodzielne, które nie mają z czym konkurować.

Jedną z klasycznych animacji w sieci jest tzw.  intro  [ang. intoduction] wprowadzające w atmosferę i tematykę danej strony internetowej. Jeżeli wejście na stronę jest o intro urozmaicone, należy dać internaucie możliwość pominięcia jego wyświetlania lub wyłączenia w trakcie projekcji, aby przesadnie nie spowalniało czasu ładowania się strony.

Najbardziej  ekologiczna  wersja jest jednak taka, w której wszelkie większe pliki graficzne, o ile istnieje potrzeba ich wstawiania, posiadają możliwość włączania ich w osobnych oknach lub pobrania na dysk. Animacje ładujące się jako widoczny element strony mogą u niektórych użytkowników strony w ogóle się nie wyświetlić wymagając doinstalowania dodatkowych wtyczek, co tylko pogorszy wygląd całej struktury. Co sprytniejsi użytkownicy, unikający rozpraszających uwagę reklam, nie wyświetlą ich świadomie.

Dlaczego warto unikać animowania kluczowych elementów?

Internauci zalewani falą kolorowych i ruchomych reklam świadomie unikają obszarów animowanych uważając je za nieistotne.

Animowany tekst jest nieczytelny i nie zawsze widoczny.

Z badań wynika, że pomimo przyciągnięcia dużej uwagi, trudniej jest trwale zapamiętać przeczytany animowany tekst   w przeciwieństwie do tekstu prostego.

Logo firmy nie może być w prosty sposób skopiowane z serwisu lub wyświetlone w internetowej wyszukiwarce obrazów.

Animacja pozostaje mimo wszystko interesującą formą przekazywania informacji, jeśli zostanie zastosowana w sposób pożyteczny. Są takie filmy animowane oraz nagrania wideo, które w swojej formie przekazują treść w najszybszy i najbardziej skuteczny sposób. Dotyczy to wszelkich instruktarzy od przedstawienia obsługi programu komputerowego na wytłumaczeniu sposobów wiązania krawatu kończąc .

4.5.2 Muzyka

Ścieżka dźwiękowa to potężne narzędzie. Odtwarzana samoistnie może zaskoczyć i przestraszyć internautę.

Muzyka jest postrzegana różnorodnie. Dla niektórych jest sposobem na poprawienie komunikacji między firmą a internautą i zabraniem go w trans doświadczenia ze stroną. Dla innych jest zjawiskiem skrajnie przeciwnym – zaskakując muzyką ryzykuje się odstraszenie. Internauta to osoba, która lubi mieć kontrolę nad tym, co dzieje się w jego przeglądarce internetowej, w jego komputerze osobistym.

Muzyka odtwarzana automatycznie po wejściu na stronę biznesową nie buduje profesjonalnego wizerunku. Jest akcją, na którą użytkownik nie ma wpływu i, na którą nie zostaje przygotowany. Efekt – zaskoczenie, najczęściej w negatywnym tego słowa znaczeniu. W założeniu projektanta, który decyduje się wzbogacić stronę o muzykę, internauta obsługuje komputer w ciszy, którą można wypełnić motywem muzycznym odtwarzanym ze strony. Niekoniecznie. Załóżmy, że użytkownik słucha już ulubionej muzyki – z chwilą odtworzenia dodatkowej, dźwięki zostaną na siebie nałożone. Co więcej, internauta może mieć głośno ustawione głośniki lub nawet słuchawki. Jeśli nie odtwarza aktualnie muzyki, może o ustawionym poziomie ich głośności nie wiedzieć, a pora korzystania z komputera może być późna. Tym gorzej, jeśli internauta jest wprawiony w surfowaniu po Internecie i przebywa na kilku stronach internetowych jednocześnie. Otwiera ich wiele na raz i czeka aż się wszystkie załadują po kolei sprawdzając ich zawartość. Jeśli jedna z nich lub nawet kilka na raz rozpocznie odtwarzanie dźwięku, trudno będzie zlokalizować jego źródło.

Muzyka często towarzyszy stronom stworzonym w technologii Adobe Flash, które są przepełnione ładną grafiką i animacjami. W takich miejscach jest ona z reguły akceptowana, jeśli oferuje delikatne dźwięki. Odtworzona bez zgody słuchającego w każdym wypadku powinna być możliwa do wyłączenia bez zamykania strony. Jeśli nic nie świadczy o tym, że ścieżka dźwiękowa się pojawi, dla internauty nie ma ona prawa istnieć, bo staje się problemem. Z tego powodu, użytkownicy nie są zadowoleni także z nieoczekiwanie wyskakujących warstw z animowanymi reklamami.

Muzyka powinna pomagać w budowaniu przekazu, nie straszyć.

4.6 Formatowanie tekstu

Najczęstszą podejmowaną aktywnością w Internecie jest czytanie krótszych i dłuższych tekstów, dlatego kluczową sprawą jest zadbanie o ich czytelność.

4.6.1 Zdrowie oczu

Ekrany, na których czytane są artykuły, są gorsze i lepsze. Bez względu na te warunki, wygląd tekstu nie powinien męczyć oczu.

Maksymalny możliwy kontrast, który można uzyskać dla tekstu, osiąga się stosując czarne litery na białym tle. Taka kombinacja to jednak rzadkość. Przyglądając się uważnie można zauważyć, że tekst jest najczęściej bardzo ciemnym odcieniem koloru szarego lub tło nie jest w pełni białe. Zmniejszony kontrast przy zachowaniu czytelności to uniknięcie efektu zmęczonych oczu, zwłaszcza podczas czytania w niedoświetlonym pomieszczeniu. Lekkie stonowanie barw jest typowe także dla książek. Te z  wyższej  półki są drukowane w głębokim brązie na lekko żółtych stronach. Warto dodać, że oczom sprzyja też tekst ciemniejszy od tła, a nie odwrotnie.

Ponad wszystko, liczy się balans. Kontrast kolorów nie może być ani za duży, ani za mały. Osoba z wyjątkowo jasnym monitorem lub czytająca na urządzeniu mobilnym w ostrym słońcu nie dostrzeże liter nie odróżniających się wystarczająco od tła. Osoby z różnorodnymi zaburzeniami rozpoznawania barw również korzystają z Internetu. Mogą one mieć problemy z identyfikowaniem koloru czerwonego, zielonego, niebieskiego myląc je z innymi. Sztuka nie leży więc tylko w komponowaniu barw, ale w budowaniu sensownych kontrastów. Kolorowa strona internetowa wyrazista także w odcieniach szarości nie jest tu przesadą.

Na czytelność tekstu wpływa nie tylko stopień kontrastu barw, ale także jego rozmiar. Typowy rozmiar czcionki [ang.  font ] stosowany w Internecie to 12 punktów. Wiele czcionek, z pewnymi wyjątkami, poniżej tego rozmiaru jest nieczytelnych i może powodować łzawienie oczu. Aby zadbać o odbiorców, którzy preferują większe litery lub korzystają z urządzeń mobilnych, rozmiar czcionki powinien być relatywny, a więc umożliwiający użytkownikom zmianę rozmiaru zależną od potrzeb.

Na charakterystykę użytej czcionki wpływają kolory, rozmiary, a także odległości między literami, słowami, wierszami. W dodatku, istnieją różnorodne rodziny czcionek możliwe do zastosowania. Każda z tych zmiennych wpływa na szybkość czytania, na ilość energii koniecznej do zainwestowania w czytanie, a nawet na stopień rozumienia tekstu. Chociażby, odstępy między blokami tekstu wyrażają ich wzajemne zależności.

Drukowany  font  nie tylko nie budzi zaufania (jest pisemną internetową formą wyrażenia podniesionego tonu), czyta się go znacznie wolniej, bo trudniej. Rzadziej mamy możliwość trenowania się w czytaniu liter drukowanych i jesteśmy przyzwyczajeni do czytania zaledwie kilku czcionek. Każda nowa czcionka jest czytana z większym wysiłkiem.

4.6.2 Rodziny czcionek

Wśród czcionek powszechnie stosowanych rozróżnia się szeryfowe i te bezszeryfowe. Szeryfy to ornamenty, które zdobią krańce liter .

Nie każdy wyświetlacz jest w stanie poradzić sobie z poprawnym, szczegółowym wyświetleniem szeryfów. Są one popularne przede wszystkim w druku. Wyświetlacze charakteryzuje zmniejszona dokładność wyświetlania w stosunku do druku. Dlatego szeryfy sprawdzają się w druku, a stosowane w dużej ilości na stronie internetowej są kontrowersyjne. Wyświetlacze charakteryzuje inna, zmniejszona rozdzielczość i tu ornamenty na krańcach liter wydają się niekiedy postrzępione. Wyjątkiem jest rodzina czcionek nazwana Georgia, która jako czcionka szeryfowa powstała właśnie na potrzeby elektroniczne. Kształt jej ornamentów został zoptymalizowany, by zachować czytelność i ładny kształt na monitorze. Jest ona dobrym zastępstwem dla innej bardzo popularnej czcionki szeryfowej Times New Roman, która z kolei nadaje się dla liter o co najmniej 12 punktach wielkości.

Na drugim biegunie znajdują się rodziny czcionek bezszeryfowych. Są to: Arial, Helvetica, Tahoma, Verdana, Geneva, Lucida i Trebuchet MS .  Są one częściej stosowane w Internecie ze względu na dobrą widoczność na ekranie. Arial jest w systemie operacyjnym Windows czcionką domyślną, jednak nie wyświetla się dobrze dla małych rozmiarów – kształt liter jest zaburzony. Podobnie jest z jej znacznie wytłuszczoną wersją – Arial Black. Z małymi rozmiarami liter dobrze radzą sobie natomiast fonty Trebuchet oraz Verdana. Ta ostania jest bardzo powszechna w Internecie ze względu na swoją czytelność i dokładność wyświetlania dla szerokiego zakresu rozmiarów. Wykorzystuje się ją także w druku.

Dodatkowym kryterium podziału jest szerokość liter. Przykładowo czcionka Courier New jest nieproporcjonalna, czyli każda litera zarówno  m , jak i  i  zajmuje dokładnie tyle samo miejsca mierząc wszerz .  Przydatne jest to w wyświetlaniu kodów programów komputerowych lub danych tabelarycznych, gdzie położenie litery w poziomie wpływa na czytelność całości. Pozostałe, wymienione wcześniej czcionki należą do grupy proporcjonalnych.

Każda ze wspomnianych czcionek jest standardem i gwarantuje poprawne wyświetlanie tekstu dla 12 punktów i większych. Jednak nie wszystkie systemy operacyjne posiadają każdą  z nich. System Linuks posiada inne czcionki od Windows, lecz są to bardzo podobne zamienniki. Inny system operacyjny Mac OS firmy Apple wyświetla litery wygładzone zupełnie inną technologią. Apple przykłada wagę do tego, by obiekty na ekranie przypominały wersję drukowaną, a to oznacza lepszą jakość. To oznacza, że jeśli strona jest projektowana na Mac-u i pod kątem formatowania tekstu prezentuje się bardzo dobrze, nie musi wyglądać tak samo czytelnie na innych systemach. Warto ją pod tym kątem przetestować.

Niektórych rodzin czcionek brak na poszczególnych urządzeniach, wówczas na takie sytuacje definiuje się podobne do siebie rodziny zastępcze, na przykład: Verdana, Arial, Tahoma, sans-serif. W wypadku braku pierwszej wskazywana jest druga i tak dalej. Ostatnia wartość „sans-serif” wskazuje na domyślną czcionkę bezszeryfową zainstalowaną na urządzeniu użytkownika i zostanie ona użyta, jeśli żadna z wcześniejszych nie jest w danym środowisku użytkownika dostępna.

Im mniej różnorodności wśród czcionek na jednej stronie, tym lepiej. Każde, nawet przypadkowe wyróżnienie tekstu jest odbieranie jako celowe. Czytelnik będzie próbował zrozumieć kryterium wyróżnienia .

4.5.4 Czcionka jako środek wyrazu

Czyste  formatowanie tekstu nie wystarczy do zbudowania komunikatu. Moc przekazu budują wyróżnienia.

Jednym z szeroko praktykowanych sposobów wyróżnienia zawartości jest stosowanie wykrzyknika. Podobnie jest z używaniem wielkich liter, kapitalików, wytłuszczenia, podkreślenia i kursywy, a także wcięć, list i wyjustowań. Umieszczenie zbyt dużej liczby wyróżnień stworzy złudne wrażenie, że wszystkie elementy są szczególnie istotne, co oznacza osłabienie oddziaływania wszystkich. To jednak nie wszystko. Zaleca się unikania wrażenia hałasu i chaosu w głowie odbiorcy. Zbyt wyszukane formatowanie tekstu odciąga uwagę użytkownika od znaczenia słów.

Wykrzyknik  krzyczy , tak samo, jak drukowane litery w konwenansie internetowym. Nikt nie chce prawdopodobnie krzyczeć na swoich potencjalnych klientów. Niewywoływanie hałasu tekstem to także unikanie formy rozkazującej bez informacji o potrzebie zadziałania, na przykład „kliknij tutaj”. Prawdziwą zachętą do kliknięcia jest umieszczenie pełnego zdania „Aby zobaczyć nasz najnowszy katalog,  kliknij tutaj ”. W sieci nie zwykło się eksperymentować z kolorami bloków tekstu w artykułach. Zbyt często są one kojarzone z linkami. Dotyczy to zwłaszcza koloru niebieskiego. Pamiętaj, nigdy nie używaj tego koloru dla tekstu, jeśli nie jest linkiem. Unika się tym sposobem budowania obietnicy, która w konsekwencji przynosi rozczarowanie brakiem dalszej zawartości.

Temat wyróżniania treści również dotyczy wspominanego wielokrotnie zaskakiwania. Odpowiednio przygotowany wygląd tekstu może zminimalizować konsternację. Przy użyciu ikon można wyróżnić te linki, które kierują do innego rodzaju zawartości niż obecnie przeglądana. Może to być link do pliku do pobrania, dokument PDF, wysyłanie wiadomości e-mail, czy publikacja przeglądanej treści na portalu społecznościowym. Tematyczna ikona pozwoli na uniknięcie wywołania akcji bez wiedzy użytkownika. Miniatura listu przy adresie e-mail, czy strzałka skierowana w dół symbolizująca pobieranie, poinformuje dostatecznie internautę, jakiego rodzaju rezultatów może oczekiwać po kliknięciu w link.

W przypadku listy wypunktowanej, na którą składają się same linki, bardzo często wzbogaca się ją o graficzne wypunktowanie. Jeśli wypunktowaniu przypisany jest tekst w całości  klikalny , to samo powinien umożliwiać element graficzny. Wówczas, użytkownik najeżdżając myszą także na ten niewielki obrazek zobaczy zmianę wskaźnika na tzw.  pointer  (ang. wskaźnik), w kształcie dłoni z wysuniętym palcem wskazującym. Taki wskaźnik natychmiast poinformuje o możliwości kliknięcia i rozszerzenia wiedzy z przeglądanego tematu. Jeśli natomiast wskaźnik myszy nie zmieni się, a użytkownik nie sprawdzi  klikalności  samego tekstu, dodatkowa, dostępna do zgłębienia, treść zostanie pominięta.

Innym i złudnym wyróżnieniem elementów jest rozpoczynanie słów, czy zdań z małych, to z wielkich liter. Takie sytuacje zdarzają się na stronach najczęściej przypadkowo, ponieważ dane mogą pochodzić z różnych źródeł, a ich formatowanie nie zostało poprawione. Odbiorca może pomyśleć, że słowa rozpoczynające się wielką literą są istotniejsze od pozostałych. Warto wspomnieć też o pojawiającej się niekiedy  nadgorliwości . Mianowicie, lista nigdy nie powinna składać się tylko z jednego elementu. To samo dotyczy organizacji grup dokumentów w menu. Jeśli jeden element pozostał  samotny , warto przemyśleć strukturę treści raz jeszcze .

Na tekst składają się nie tylko litery, ale też liczby i separatory. W celu zwiększenia czytelności cyfr, nie tylko w Internecie, warto korzystać z separatorów tysięcy pamiętając przy tym o odpowiedniej konwencji. W Stanach Zjednoczonych setki separuje się przecinkami, w Polsce użycie innego znaku niż kropka mogłoby być bardzo mylące.

Dobrze zaprojektowana strona internetowa oddziałuje na swojego odbiorcę spójnością stylu, który często podlega ocenie nie do końca świadomej. Wywołuje jednak poczucie harmonii.

4.5.5 Hierarchizowanie i porządkowanie treści

Dobra forma artykułów przybliża do sukcesu, do którego przyczynia się jeszcze ich zwięzłość i zrozumiałość.

We wcześniejszych rozdziałach wspominano o internetowym poczuciu kierunku. Jest to góra i dół, w myśl zasady  od ogółu   do szczegółu . Na stronie internetowej obfitującej w treść warto ze szczególną uwagą przyjrzeć się nagłówkom. Ich rola polega na zwięzłym i dokładnym opisaniu dalszej, bardziej szczegółowej treści w możliwie najmniejszej liczbie słów. Najkrócej mówiąc, celem tytułu jest objaśnienie zawartości artykułu, a każdy nagłówek jest tytułem niezależnie od poziomu szczegółowości, na jakim się znajduje. Odpowiednio zhierarchizowane nagłówki wewnątrz artykułu pozwalają w logiczny sposób przemieszczać się po zawartości pomijając wybrane fragmenty.

Strona główna zawiera tytułów prawdopodobnie najwięcej, ponieważ prezentuje zawartość całej strony internetowej przekrojowo i zachęca do sprawdzenia różnorodnych jej sekcji. Z tego względu nagłówki, często będące też linkami, powinny się wyróżniać poprzez użyte w nich słowa. Pierwsze słowo powinno prezentować jak najwięcej informacji z tego, co się pod nim kryje. Ma to swoje zastosowanie na przykład w takiej sytuacji, w której oferowane przez firmę usługi rozpoczynają się od tych samych nazw, np. „Transport ekonomiczny”, „Transport ekspresowy”, „Transport premium”. Ujrzenie przez internautę kolumny słów „Transport” zmusza go do przeczytania każdego z nich. Wówczas dostępne opcje zdają się być do siebie podobne. Pominięcie takich powtórzeń ma sens, gdy zachowanie klarowności znaczenia w dalszym ciągu jest możliwe.

Niekiedy zarówno nagłówki, jak i treść artykułu są za długie, by zmieściły się we wskazanym miejscu na stronie. Na stronie głównej prezentowane przykładowe treści często są zalążkiem pełnej informacji. Można wtedy wyświetlić tylko określoną liczbę znaków tekstu opatrzoną na końcu trzykropkiem i odsyłaczem do pełnej zawartości – „K ontynuuj czytanie ”, „( Więcej) o akcjach charytatywnych ”, „( Więcej) o najnowszych produktach ”.

Podobny przełącznik można umieścić także wtedy, gdy artykuł jest na tyle długi, że istnieje możliwość zniechęcenia odbiorcy do jego przeczytania samą ilością akapitów. 500 słów dla jednego artykułu to wystarczająca długość w Internecie. W przypadku dłuższego tekstu dokonuje się stronicowania zawartości, czyli podzielenia na numerowane strony, pomiędzy którymi można się swobodnie przemieszczać .

Stronicowanie sprzyja czytaniu na komputerach osobistych. Użytkownikom urządzeń mobilnych serwuje się cały artykuł na jednej, długiej stronie. Wynika to z innego sposobu korzystania z urządzeń i jego odmiennie definiowanej wygody. Tym niemniej, liczba stron w wersji na komputer również ma zdefiniowane limity. 5-6 stron to ilość jeszcze zatrzymująca internautę przy artykule. Dłuższe publikacje to już osobne dokumenty do pobrania, na przykład w łatwym do wydrukowania formacie PDF. Artykuł umieszczony na stronie w takiej sytuacji powinien być jedynie zwięzłym podsumowaniem pliku .

Zarówno w gazetach, jak i na portalach informacyjnych nie umieszcza się tekstu „Wiadomość dnia”, ponieważ jest to oczywiste ze względu na położenie artykułu i rozmiar nagłówka. Obecność tego typu etykiety niepotrzebnie zajmowałaby jakże cenną przestrzeń. Zakładki zachęcające do przeglądania zawartości „Najważniejsze wiadomości”, czy „Więcej o najnowszych produktach” w sklepie internetowym nie będą tak wzbudzały zainteresowania, jak zamieszczenie kilku zdjęć najnowszych produktów lub tytułów najważniejszych wiadomości. Nazwy sekcji i kategorii są często abstrakcyjne i niewiele mówią o zawartości. Stronę internetową można zbudować w taki sposób, że jej obszary będą intuicyjnie komunikowały zawartość bez dodatkowego opisu. Prezentowanie przykładów oferty, przede wszystkim na stronie głównej, jest potężnym narzędziem. Poza szansą na wzbudzanie większego zainteresowania, rozwiązanie to spełnia jeszcze dodatkowe zadania – ułatwia nawigację, pozwala szybko i bez słów pokazać, czym zajmuje się dana firma i w bardzo przejrzysty sposób zaprezentować szerokość asortymentu.

Z podobnym zjawiskiem klienci spotykają się w dużych sklepach. Poszukując określonego produktu sugerują się innymi, czyniąc je punktami odniesienia. Widok pomarańcz daje niemalże pewność, że w pobliżu umieszczono cytryny. Z tego powodu w przypadku sklepów internetowych tak istotnym jest umieszczenie na stronie głównej kilku produktów wraz z miniaturami zdjęć. Mogą to być produkty promocyjne, najlepiej sprzedające się, bądź nowości koniecznie z możliwością przejścia do pełnej kategorii danych produktów. W przypadku umieszczania listy najlepiej sprzedających się produktów, warto mieć na uwadze, że lista ta będzie rzadko wyświetlała nowe produkty, bowiem najlepiej sprzedające się produkty dodatkowo promowane osiągają jeszcze wyższą niż dotychczas sprzedaż w stosunku do pozostałych.

Pominięcie  obietnicy  na stronie głównej o szerszej ofercie dostępnej po zgłębieniu kategorii danego sklepu może dać użytkownikowi do zrozumienia, że zamieszczone na stronie głównej przykłady są jedyną zawartością, jaką firma oferuje. To samo dotyczy portalu z ogłoszeniami. Jeśli w widocznym miejscu umieszczono kilka wybranych ogłoszeń z kategorii motoryzacja, bez odpowiedniej etykiety mogą one być odbierane jako jedynie, która strona oferuje. Bez odpowiedniego  wydźwięku  całości internauta może nawet uznać, że to firma kupuje i sprzedaje samochody, podczas gdy ona pośredniczy jedynie w transakcjach.

Internauci to bardzo różnorodna grupa odwiedzających strony. Dzieli ich wiek, miejsce zamieszkania, biegłość w  w obsłudze komputera, nastrój, zainteresowania, cel i źródło odwiedzin. Również z różną częstotliwością odwiedzają te same strony. Jedni odwiedzają serwisy informacyjne regularnie, każdego dnia, drudzy czynią to znacznie rzadziej lub po raz pierwszy. Dla takich użytkowników należy przygotować wygodne sięganie do materiałów archiwalnych, na przykład poprzez umieszczenie listy archiwalnych tekstów, które gościły na stronie głównej w ciągu minionego tygodnia i przygotowanie stałego odnośnika do materiałów starszych.

Strona internetowa to niemalże żywy organizm niekiedy znacznie bardziej dynamiczny od sklepowych wystaw, sztywnej rozkładówki telewizyjnej, czy ukazującej się raz dziennie prasy. Tu czas nigdy się nie zatrzymuje i wciąż pojawiają się nowe wyzwania, by sprostać idącym wciąż naprzód wymaganiom internautów.

4.6 Wielkość strony internetowej

Dobrze zaprojektowana strona internetowa to taka, która wyświetla się prawidłowo w każdej używanej dziś rozdzielczości ekranu oraz w oknie przeglądarki o dowolnych rozmiarach.

Nie można określić konkretnej rozdzielczości jako najlepszej. Można jednak wyegzekwować optymalny rozmiar strony internetowej. Dziś najmniejsze netbooki mają potencjał wyświetlania powierzchni 1024 x 768 pikseli kwadratowych, z czego 40 pikseli w szerokości rezerwuje się na suwaki. To daje 984 pikseli szerokości dla strony internetowej.

Zarówno zbyt szeroka strona, jak i za wąska wyda się nieprofesjonalna. Tym bardziej, jeśli wąska, nieproporcjonalna internetowa oferta będzie wyrównana do lewej strony okna przeglądarki. Na ekranie użytkownika o wysokiej rozdzielczości, powstanie wówczas kontrast dużej pustej przestrzeni do mocno skompresowanej zawartości. Jeśli więc zawartość jest wąska, wartą ją wyśrodkować w poziomie, a graficzne, nieangażujące uwagi, tło, powielić w sposób estetyczny. Takie tło w dobrych projektach najczęściej stanowi przedłużenie w lewą i prawą stronę pasków nawigacyjnych i tła wizualizacji oferty. To pozwala uniknąć minimalistycznych form przytłoczonych pustą przestrzenią .

To najprostsze rozwiązanie – stworzenie graficznej iluzji zajmowania całości powierzchni poprzez operowanie tłem. Bardziej wymagającym rozwiązaniem jest skorzystanie z  responsywnego  (ang. żywo reagującego) dostosowywania się strony internetowej do widocznego obszaru na ekranie internauty. Oznacza to stworzenie takiego układu strony, który będzie się zmieniał elastycznie, w zależności od warunków. Rozwiązanie takie owocuje pewnością, że strona zmieści się na ekranie użytkownika i nie pozostawi obszarów nadmiernej pustej, białej przestrzeni. Internauta może przeglądać strony internetowe przy zmniejszonym oknie przeglądarki, by za chwilę je zmaksymalizować. Strona wciąż powinna zachowywać logiczną strukturę. Jej płynny układ przyczyni się do prostoty jej drukowania, czy też wyświetlania na tabletach i innych urządzeniach mobilnych .

Czego należy unikać, to przewijanie strony internetowej w poziomie. Paski przewijania w poziomie w przeciwieństwie do pionowych, nie są standardem i internauci nie są przyzwyczajeni je zauważać. Również myszki komputerowe nie są najczęściej do operowania poziomymi suwakami przystosowane. To może przyczynić się do pominięcia przez użytkownika treści umieszczonej poza widocznym obszarem.

To, ile miejsca dana strona zajmuje w pionie również nie pozostaje bez znaczenia. Zaleca się, w przypadku strony głównej wyświetlanej na ekranie komputera, aby treść mieściła się na maksymalnie na dwóch pełnych ekranach przewijanych w dół. Jeśli istotna treść nadal nie mieści się w polu widocznym, można sugerować dalsze jej przewijanie.

5. Istota działania

Do dziś można spotkać się z przekonaniem, że im bogatsza graficznie jest strona, im więcej posiada dekoracji, tym bardziej jest ona interesująca dla odwiedzających. Nie jest to przekonanie, które sprawdza się w praktyce. Strona internetowa nie jest dziełem sztuki do podziwiania, ona ma przynieść wartość funkcjonalną.

5.1 Używalność

Internetowa oferta otwierająca się przez zbyt długi czas, nielogiczna organizacja zawartości, zbyt skomplikowane wyszukiwanie informacji, utrudniony dostęp do produktu lub usługi są częstymi powodami frustracji internautów. Notorycznie są oni zaskakiwani kolorowymi reklamami, automatycznie odtwarzanym dźwiękiem bez panelu kontrolnego, otwieraniem dużych plików bez wcześniejszej informacji.

Prosta i dobrze zaprojektowana strona internetowa skraca czas dostępu, redukuje koszty utrzymania i obniża poziom frustracji użytkownika. Zawartość strony jest przecież stworzona dla internautów i na ich użytek, a dobry, funkcjonalny  design  w jego oczach buduje przy okazji wiarygodność firmy.

5.2 Makieta

Pierwszym owocem prac nad stroną internetową nie powinien być wygląd graficzny, ponieważ stworzenie ładnej grafiki dla strony internetowej nie wystarczy, aby była ona przyjazna użytkownikowi.  Pierwszy krok to stworzenie makiety, czyli schematu orientacyjnego rozmieszczenia elementów na stronie internetowej i jej podstronach oraz poruszania się pomiędzy nimi.

5.2.1 Makieta jest ramą

Tworzenie strony internetowej można porównać do budowania domu. W takim ujęciu, makieta to stawianie ścian wewnątrz budynku, tworzenie rozkładu pomieszczeń, podczas gdy sam budynek to najbardziej podstawowe założenia projektowe. To oznacza, że makieta jest ramą, jest całymi piętrami, z których w przyszłości ktoś będzie korzystał zgodnie ze swoimi potrzebami. Grafika to już tylko wystrój wnętrz.

Na rynku dostępne są liczne darmowe narzędzia pomagające w tworzeniu  makiet. Na Ilustracji # przedstawiono przykład makiety strony głównej sklepu internetowego oferującego biżuterię.

W takim koncepcie kładzie się szczególny nacisk na funkcjonalność. Już w tym miejscu należy planować interakcję z użytkownikiem i wiedzieć, co jest szczególnie ważne zarówno dla firmy, jak i dla użytkowników – potencjalnych klientów oraz w jaki sposób dokonać zaspokojenia potrzeb obu stron. Warto zwrócić uwagę na to, które elementy ludzkie oko postrzega jako pierwsze, a następnie zestawić je w logicznym porządku i nadać im priorytety bez użycia słów – kolorami, cieniami, przejściami tonalnymi, kształtami, ikonami, zdjęciami, czy krojem pisma.

5.2.2 Tworzenie makiety

Podczas tworzenia makiety warto sugerować się tym, co już stworzono i umieszczono w Internecie, ponieważ istnieją pewne standardy, do których internauci są przyzwyczajeni i dla których trudno będzie stworzyć wysokiej jakości, intuicyjną alternatywę. Można odnaleźć to, co już się sprawdziło na stronach konkurencji i czerpać z niej inspirację oraz uniknąć powielania podobnych błędów.

Nikt prawdopodobnie nie byłby zainteresowany uczeniem się procesu obsługi strony internetowej za każdym razem od nowa. Osoba, która dokonywała zakupów w sklepie stacjonarnym, np. w spożywczym, wie, jaka procedura obowiązuje w sklepie z odzieżą – jak wybrać produkty, jak dotrzeć z nimi do kasy i jak za nie zapłacić.  Czas większości ludzi jest ograniczony. Jak i w sklepie stacjonarnym, tak, i w internetowym  użytkownik powinien działać intuicyjnie, a dostępne możliwości postrzegać jednoznacznie.

Interesującym narzędziem wspomagającym tworzenie zarówno makiety jak i ostatecznego  designu  są siatki. Obszar roboczy dzieli się na pomocnicze kolumny o tej samej szerokości oraz wiersze w taki sposób, aby każdy wiersz i każda kolumna mieściła się w całości strony internetowej .

Jeżeli projektujemy stronę o szerokości 1000 pikseli, możemy stworzyć 50 kolumn o szerokości 20 pikseli każda. Wymiary elementów w obrębie tych 1000 pikseli należy dociągać do krawędzi kolumny tak, aby ich wymiar zawsze był podzielny przez 20. Podobnie w przypadku pracy z siatkami należy postąpić z odstępami między elementami. Takie projektowanie buduje potężne, trudne do świadomiego uchwycenia wrażenie harmonii całego układu.

5.2.3 Rama a kreatywność

Makieta nie jest sztywną ramą. Ostateczny wygląd strony internetowej może się nieco różnić od zaprojektowanego w pierwszym kroku na mocy decyzji związanych z lepszymi rozwiązaniami. Jednak nawet bez dokonywania zmian w aranżacji przestrzeni na makiecie można mieć ogromne graficzne pole do popisu, tym większe, im mniej zmian się dokona w zadanym schemacie. Rozwiązywanie problemu w ramach przyjętych ograniczeń wyzwala kreatywność i pozwala stworzyć prawdziwie oryginalny projekt nie uciekając się do wygodnych dróg na skróty, które pasują wyglądem, ale nie są funkcjonalne.

Projekt graficzny to nie dzieło sztuki. To jeden z etapów projektowania. Ma pomagać w budowaniu przesłania, podkreślać elementy istotne i bez słów pokazywać funkcjonalność.

5.3 Nawigacja

Nawigacja opiera się na ruchu. Internet to przestrzeń do przemieszczania się, zmieniania i tworzenia. To grunt pod nogami i poręcz. Internauci muszą wiedzieć według czego mogą się orientować.

4.4.2 Wymowne menu

Internaucie z pewnością pomoże pogrupowanie zawartości. Menu może sugerować podążanie wybraną gałęzią odnośników, na przykład „ O firmie ”, „ O nas ”, „ Historia firmy ”, „ Nasza oferta ”, „ Kontakt ”.

Z wymienionych odnośników najistotniejszy jest „ Kontakt ”. Nie powinno go zabraknąć na żadnej podstronie. To „ Kontakt ” ma zawierać wszystkie dane dotyczące komunikacji z firmą i sposób ich uzyskania powinien być możliwie najprostszy. Z tego powodu coraz częściej spotyka się w niektórych branżach tendencję do umieszczania numeru telefonu, adresu i niekiedy dodatkowych informacji, jak godziny obsługi, już na stronie głównej w ramce zatytułowanej „ Kontakt ”.

Takie i inne najważniejsze informacje powinny być widoczne bez potrzeby przewijania strony już w pierwszym widoku strony. Domyślnie widoczny obszar łatwo poznać orientacyjnie, ponieważ w dużej mierze jest zależny od rozdzielczości ekranu, jakimi dysponują użytkownicy, a te można na bieżąco sprawdzać w internetowych statystykach.

5.3.1 Metody kierowania

Gdzie jestem? Dokąd mogę się udać? Jak się tam dostanę? Jak mogę wrócić do miejsca, w którym raz byłem? W codziennym życiu odpowiedź jest prosta – rozpoznajemy otoczenie i według niego orientujemy się. Internet rządzi się innymi prawami. Tu projektant w zupełnie nowym wymiarze kreuje otoczenie. Wygląd strony oraz architektura informacji powinny komunikować możliwe kierunki do obrania.

Po pierwsze, użytkownik musi mieć możliwość szybkiego zorientowania się, gdzie się obecnie znajduje, jako że przemieszcza się drogą teleportu. Tak zwana, nawigacja okruszkowa służy wskazywaniu obecnej lokalizacji Internauty. Na przykład, Jesteś tutaj: Strona główna » O nas » Statut. Ta ścieżka dostępu, niczym kompas, powinna zmieniać się dynamicznie wraz z każdą zmianą położenia Internauty. Podobnym celom służy także wyróżnienie tej pozycji w menu, której zawartość jest obecnie przeglądana.

Po drugie, użytkownik strony powinien być wyposażony w dobrą mapę. Pozwala na to klarowne przedstawienie oferty dokąd z danego miejsca strony można się udać i co w nowym miejscu można znaleźć. Zamiast zmuszać użytkownika do klikania odsyłaczy w celu sprawdzenia, w które miejsca prowadzą, nawigacja powinna ułatwiać odnajdywanie pożądanej treści krok wcześniej. Skrupulatne grupowanie zawartości pomaga użytkownikom objąć i zrozumieć ofertę strony internetowej i poszczególnych odsyłaczy.

5.3.2 Uporządkowana zawartość

Układanie elementów na stronie internetowej przypomina działalność marketingową, zwaną merchandising szeroko wykorzystywaną w supermarketach. Merchandising oferuje zbiór określonych metod wpływania na zachowania klientów poprzez wystrój pomieszczenia, sposób prezentacji towarów i topografię sklepu w celu zwiększenia sprzedaży. Układając produkty na półkach buduje się skojarzenia wykorzystując zasady psychologii społecznej i sztuki prezentacji produktów oraz różnorodne chwyty marketingowe, które nie sposób tu wymienić.

Internet jest światem uproszczonym i rozmieszczanie w nim elementów daje mniej, lecz nowych możliwych konfiguracji. Zdroworozsądkowe myślenie sprowadza się do umieszczania linków do elementów podobnych treścią blisko siebie i nie wprowadzania zbyt drobnego podziału zawartości, aby użytkownik nie był zdezorientowany. Często wszystkie informacje dotyczące firmy, jej historii, doświadczenia i funkcjonowania, czy zespołu ją tworzącego umieszczane są na stronach internetowych w jednym wydzielonym obszarze. Jest to przydatne dla osób szukających konkretnych informacji o firmie, a także dla tych, których dział ten nie zainteresuje – za pomocą oddzielenia go od reszty.

Adresatem jest użytkownik i wiele elementów powinno się przygotowywać właśnie zgodnie z jego potrzebami. Nazwy sekcji na stronie powinny być nazwane zależnie od wartości, jaką mają dać użytkownikowi, nie zaś firmie. To oznacza, że dział zawierający informacje o dostawie produktów nazwany „dostawa do klienta” nie jest odpowiedni, ponieważ sugeruje, że firma postrzega ludzi jako klientów. Dużo lepszym rozwiązaniem jest w tym wypadku użycie prostego zwrotu „szczegóły dostawy”, czyli słów, których użyłby sam użytkownik. Czytelny dla odbiorcy przekaz może być stworzony jedynie poprzez poznanie jego sposobu postrzegania informacji.

5.3.3 Dostęp do menu

Główny obszar nawigacyjny należy odpowiednio uwidocznić. Dobrym dla niego miejscem jest obszar łatwy do zauważenia – w lewej górnej części strony.

Menu powinno być zaprojektowane przejrzyście, bez animacji. Natomiast podmenu, które rozwija się po najechaniu wskaźnikiem na nadrzędny element, utrudnia komunikację z pozostałymi obszarami strony. Pojawia się i znika zmuszając użytkownika do powtarzania czynności jego rozwijania. Jeśli taka dodatkowa lista odnośników składa się z zaledwie kilku pozycji, warto je zaprezentować bezpośrednio na stronie głównej, aby dostęp do nich był natychmiastowy. Sprzyja to także lepszemu rozeznaniu się użytkownika w oferowanej przez stronę treści, ponieważ dostępna zawartość nie jest ukryta przed jego okiem. Z kolei zbyt bogate, wielowarstwowe menu, które w momencie pojawienia się przykrywa ważne elementy strony internetowej, powinno być przeniesione do osobnej podstrony. Odwiedzając ją użytkownik będzie miał dostateczną ilość czasu na zapoznanie się z oferowaną treścią, a także jej prezentacja może być wówczas bogatsza.

Warto dodać, że menu jako ważny punkt na stronie internetowej, powinno być odseparowane od banerów reklamowych. Użytkownicy bardzo często ignorują całą zawartość, która znajduje się blisko reklamy lub ją przypomina. Również nadmiarowość kolorowych informacji, nie będących reklamami, nie jest wskazana. Wówczas, zamiast eksponowania przy użyciu kolorów określonych elementów, zmniejsza się oddziaływanie wszystkich.

Z całą pewnością, w sklepach internetowych uwidoczniony powinien być koszyk z zakupami. Umożliwia to użytkownikowi sprawdzenie zawartości koszyka bez konieczności przechodzenia do wybierania sposobu płatności – może na to nie być jeszcze gotowy. Taki podgląd koszyka jest szczególnie ważny na stronie głównej, jeśli klient ma możliwość kontynuowania gromadzenia w koszyku produktów po poprzedniej wizycie w sklepie internetowym.

5.3.4 Ikony

Istnieje możliwość usprawnienia systemu nawigacyjnego przez wprowadzenie ikon przypisanych do poszczególnych linków tekstowych lub obszarów takich, jak koszyk zakupowy. Te niewielkie grafiki, odpowiednio zaprojektowane, pozwalają na szybkie rozpoznawanie grup elementów. Nie oznacza to, że mogą być stosowane zamiennie z tekstem. Przesłanie nawet najlepszych ikon nie zawsze jest łatwo odczytać, a czas poświęcony na ich interpretację wydłuży czas dostępu do pożądanej informacji. Ich wprowadzanie jest uzasadnione tylko wówczas, gdy nawigacja za ich pośrednictwem będzie ułatwiona. W innym wypadku będą zbędnym, rozpraszającym uwagę elementem.

5.4 Przeszukiwanie strony

Funkcja przeszukiwania zawartości strony internetowej jest bardzo przydatna niezależnie od dokładności przedstawienia na stronie głównej tematów, jakie podejmuje cała strona. Umożliwia natychmiastowe odnalezienie pożądanej treści przeszukując każdy z artykułów.

5.4.3 Zakres przeszukiwania

Funkcja wyszukiwania powinna standardowo przeszukiwać całą zawartość internetowego serwisu. W przypadku domyślnego jej zawężenia do jednej tematyki lub kategorii należy poinformować o tym użytkownika jeszcze przed podjęciem przez niego akcji. Ograniczenie kontekstu przeszukiwania informacji niesie ze sobą jeszcze jedno ryzyko – użytkownik niedostrzegłszy stosownej informacji może uznać, że strona poszukiwanej wiedzy nie oferuje.

Jeśli jest to konieczne, wyszukiwarka może oferować zaawansowane funkcje. Szereg takich funkcji warto umieszczać na osobnej stronie opatrzonej łączem Zaawansowane funkcje wyszukiwania, często dostępnym dopiero po wygenerowaniu rezultatów prostego wyszukiwania.

Częstym i zastanawiającym zjawiskiem jest stosowanie na stronach wyszukiwarek, które przeszukują cały Internet. Każdy internauta posiada swoją ulubioną wyszukiwarkę internetową, więc udostępnienie jej na podrzędnej, względem na przykład Google Search, stronie może skomplikować kontekstowe poszukiwanie pożądanej treści.

Zamieszczanie takiej wyszukiwarki w biznesowym serwisie można kwestionować jedynie w przypadku niewielkich, wizytówkowych stron o jednopoziomowym menu.

Wyszukiwanie kontekstowe to ważna funkcjonalność strony internetowej. Jeśli jest oferowana, powinna być w odpowiedni sposób zaprezentowana. Ważna jest jej forma, lokalizacja, a także sąsiedztwo.

5.5 Komunikowanie problemów

5.5.1 Różnorodność wyświetlania

Najmniej lubianym aspektem przygotowywania strony internetowej jest zapewnienie jej prawidłowego wyświetlania się na różnych urządzeniach i w aplikacjach.

Ta sama strona może wyglądać bardzo różnie w zależności od warunków wyświetlania. W związku z tym powinna być solidnie przetestowana na różnych urządzeniach, systemach operacyjnych, przeglądarkach i ich wersjach. Celem testów i prac powinna być spójność wyświetlania w typowych, możliwych do uzyskania przez internautę okolicznościach.

Istnienie takiego problemu pośród przeglądarek wynika z różnego interpretowania przygotowanych dla strony struktur i ich styli. Warto więc przed publikowaniem nowej strony przetestować ją przynajmniej na najczęściej używanych przez internautów przeglądarkach i ich wersjach, sprawdzając także zachowanie się elementów przy powiększaniu zawartości funkcją dostępną w przeglądarce .

Prawdopodobieństwo wystąpienia problemów związanych z wyświetlaniem strony internetowej w całkowitym czasie jej istnienia jest bardzo duże. Nie każdy problem jest możliwy do przewidzenia i odpowiednio szybkiego zareagowania.
W związku z tym warto się na taką sytuację przygotować.

Zadbanie o szerokie grono różnorodnych odbiorców jest jednym z apsektów profesjonalnego prezentowania się w Internecie.

5.5.2 Informacja o błędzie

Na tyle, na ile jest to możliwe należy informować użytkowników o problemie, jego źródle, sposobie i czasie jego rozwiązania. Problem może dotyczyć użytkownika, na przykład, braku obsługi technologii Flash lub właściciela strony. Jeśli chwilowo wyłączony został dostęp do elementów istotnych dla całego internetowego serwisu, konieczne jest podanie szacunkowych danych, na przykład:

„Operacja chwilowo niedostępna, zapraszamy od godz. 14.00. Przepraszamy za utrudnienia.”

„Trwa aktualizacja bazy danych. Serwis będzie niedostępny w godzinach 6.00 – 13.00.”

„Przekroczono limit połączeń, spróbuj ponownie za 5 minut.”

5.5.3 Alternatywne rozwiązania

Gdy sytuacja dotyczy instytucji oferującej usługi wysokiej wagi, należy umieścić informację o alternatywnych możliwościach:

„W celu sfinalizowania operacji prosimy o bezpośredni kontakt z Biurem Obsługi Klienta pod numerem telefonu 0-800 123 456.”

„Szczegółowe informacje uzyskają Państwo od naszego konsultanta dostępnego poprzez formularz kontaktowy lub czat.”

Klienci poczują się również ważni w oczach usługodawcy, jeśli na łamach strony internetowej pojawią się komunikaty dotyczące nie tylko wirtualnej obsługi, ale zakresu działalności firmy także poza Internetem, na przykład:

„Informujemy, że zamówienia złożone w poniedziałek (10.11.2008 r.) zostaną zrealizowane w środę (12.11.2008 r.).”

„Informujemy, że nasze linie telefoniczne będą nieaktywne w godzinach 12.00 – 14.00 w wyniku prac modernizacyjnych.”

5.5.4 Przygotowanie na problem

Na wszelki wypadek warto mieć przygotowane takie komunikaty za wczasu, aby można je było możliwie szybko opublikować i pomimo problemu pozostawić klienta z pozytywnymi wrażeniami. Bardzo możliwe, że komunikat dotyczący działania systemu będzie wymagał uproszczonej graficznie wersji strony internetowej i ograniczonej nawigacji.

W przypadku stron internetowych, które znajdują się jeszcze w budowie lub w trakcie uaktualniania warto wyłączyć niegotowe jeszcze elementy z widoku. Klikalny element w menu obiecuje rozwinięcie tematu. Komunikat „ Dział w budowie. Przepraszamy”  przynosi rozczarowanie. Nie jest więc rozwiązaniem profesjonalnym.

Internauci nie lubią niespodzianek. Niestety nie zawsze udaje się ich uniknąć. W związku z tym, kiedy pojawia się sytuacja kryzysowa, należy dla dobra zarówno internuaty, jak i firmy odpowiednio nią zarządzić i sprawnie rozładować zgromadzone napięcie i opór klientów także potencjalnych.

5.6 Adres internetowy

Odpowiednio dobrana domena internetowa, czyli adres strony zwiększa szanse osiągnięcia sukcesu. Jeśli jest łatwo zapadająca w pamięć, przyczynia się zwiększeniu  oglądalności . Sprzyja też bardzo pozycjonowaniu w wyszukiwarkach.

5.6.1 Główna domena

Domena powinna być prosta na tyle, na ile jest to możliwe, ale nie prostsza. Użytkownik może zapomnieć adres do określonej strony, ale powinien móc szybko go ustalić bez korzystania z wyszukiwarki. Jeśli doda do nazwy firmy jedną ze standardowych końcówek takich, jak .com, czy .pl, będzie w stanie odtworzyć adres. Takie rozszerzenia powinny mieć strony komercyjne.

Domenę o końcówce lokalnej (w Polsce .pl) wybierają firmy nastawione na rynek lokalny i których internetowa oferta jest najczęściej jednojęzyczna. Dla większej liczby dostępnych języków, czyli firm nakierowanych działalnością na rynek nie tylko lokalny zaleca się wykupowanie także domeny .com jako rozszerzenia międzynarodowego.

Strona posiadająca więcej niż jedną domenę, na przykład .eu i .com powinna wybrać jedną jako wersję oficjalną i do niej przekierowywać z pozostałych adresów zaraz po ich wpisaniu i zatwierdzeniu (jeśli obie są dostępne w tym samym języku). Główna domena powinna pojawiać się we wszystkich wersjach strony i jako jedyna być wykorzystywana do promocji firmy także poza Internetem.

5.6.2 Dostępność

Kolejną istotną cechą domeny jest jej dostępność zarówno pod nazwa.pl, jak i www.nazwa.pl. Jeszcze kilka lat temu zdarzały się sytuacje, w których wpisując adres z  www  na początku otwierała się oficjalna strona, by z kolei pod adresem bez  www  przeczytać  „Nie odnaleziono adresu” . Dziś często z uwagi na domyślne ustawienia firm oferujących hosting problem ten może dotyczyć co najwyżej braku przekierowania z pierwszego adresu na drugi (lub odwrotnie w zależności od podjętej decyzji). Oznacza to, że strona wyświetla się prawidłowo pod oboma adresami, ale adres w pasku adresu nie odświeża się nie zmieniając na domyślny.

Jeżeli nazwa firmy zawiera znaki inne niż cyfry i litery lub której nazwa składa się z kilku wyrazów, warto wówczas rejestrować wszystkie alternatywne formy pisowni adresu, np.  nasza-klasa.pl ,  naszaklasa.pl ,  nk.pl . Niestety adres  n-k.pl  posiada już innego właściciela z inną ofertą. Można także zarejestrować nazwy uwzględniające różne formy skrótowe, na przykład  bzwbk.pl  i  wbk.pl  – oba adresy wyświetlają tą samą stronę. Natomiast adresy  gazetawyborcza.pl, gazeta-wyborcza.pl  i www. wyborcza.pl  przekierowują na adres  wyborcza.pl .

Stosunkowo często spotyka się sytuację, w której wpisany prosty adres po załadowaniu strony zmienia się w niezwykle skomplikowany szereg liter i cyfr. Taki zabieg nie utrwali adresu w pamięci internauty. Może on także pomyśleć, że nie jest na stronie, na której chciał być wpisując adres. Na przykład, kino Cinema City w Łodzi nie posiada własnego, łatwego do zapamietania adresu. Możemy dostać się na stronę główną sieci kin na terenie całej Polski:  cinema-city.pl  lub poznać repertuar dla Łodzi:  cinema-city.pl/index.php?module=movie&action=repertoire&cid=1080 , podczas gdy adres  lodz.cinema-city.pl  lub  cinema-city.pl/lodz  mógłby być sporym ułatwieniem dla lokalnych widzów. Udogodnienie to spełniałoby podwójną rolę. Po pierwsze, krótszy adres w naturalnym języku byłby łatwiejszy do zapamiętania przez człowieka. Po drugie, zamieszczenie frazy  lodz  w adresie wpływałoby na rankingi wyszukiwania tej konkretnej strony, jako że  lodz  jest potężnym słowem kluczowym figurującym nie tylko w opisie i treści strony, ale i w samym jej adresie.

Strony i ich podstrony oferują coraz wygodniejsze adresy zarówno dla człowieka, jak i komputera w celu zwiększenia liczby odwiedzin w swoich internetowych progach.

6. Podsumowanie

Prowadzenie strony internetowej przypomina planowanie miasta pod tym względem, że strona internetowa nieustannie rozrasta się i konieczne okazuje się budowanie metaforycznych przejść naziemnych, podziemnych i obejść, by dostosowywać stronę do ruchu. Przewaga strony polega na tym, że proces projektowania i budowania jest znacznie prostszy, szybszy i tańszy.

Wędrówka niniejszego opracowania  rozpoczę ła się  od rozpoznania celu podróży. Zaproponowano analizę procesu tworzenia strony internetowej jeszcze przed jego rozpoczęciem oraz stojącą za nim motywacją , bowiem sprawne osiąganie celu powinno opierać się na planie działania. Dokonano syntezy wiedzy z wielu obszarów projektowania graficznego, które na szeroką skalę wspiera komunikację w dzisiejszym świecie. Każda branża ma inne potrzeby i każda firma ma zadanie trafienia w określony rynek konsumentów. Aby podbić ten właśnie rynek, zgodnie z założeniami, że strona internetowa jest wizytówką firmy, a wywieranie dobrego wrażenia jest sprawą bardzo subtelną i trudno uchwytną sięgnięto po zdobycze psychologii, by przedstawić proces budowania nastroju – mocą oddziaływania barwą i spójnością stylu. Zaprezentowano, w jaki sposób internauta doświadcza strony internetowe, jak na nie reaguje i w jaki sposób należy przewidywać scenariusze jego zachowań, by w pełni spotkać się z jego potrzebami oraz pomóc mu je zdefiniować. Przedstawiono argumentację projektu graficznego nie służącego oglądaniu, lecz działaniu z naciskiem na jego funkcjonalność tak, aby to, czego poszukuje internauta wyglądało zgodnie z jego często nieuświadomionymi oczekiwaniami. Służy temu wcześniejsze przygotowanie makiety, czyli szkicu logiki przyszłej strony internetowej oraz zbudowanie czytelnego przekazu przejrzyścią struktury i trafną treścią. Zbadana  została trafność dobranych do stron internetowych grafik, animacji i muzyki, a siła dobrze dobranej domeny przesta ła  być tajemnicą. Zaprezentowano sztuk ę  eksponowania logotypu , a nawet  tekstu  i  wyszukiwark i . Na koniec za ś pozostawiono wiedzę o tym, jak radzić sobie z nieuniknionymi problemami technicznymi.

P rawdziwa magia rozpoczyna się w postawieniu jeszcze jednego kroku do przodu i w przewyższeniu oczekiwań odbiorców nową jakością.

Bibliografia

[1] Nielsen J.,  Funkcjonalność stron www , Gliwice: Helion, 2006, 419

[2] Starmer A.,  The Colour Scheme Bible ,  Singapore: Quatro Publishing, 2005

[3] Krug S.,  Nie każ mi myśleć! O życiowym podejściu do funkcjonalności stron internetowych , Gliwice: Helion, 2006, str. 210

[4] Gajda W.,  HTML, XHML i CSS , Gliwice: Helion, 2007, str. 131-148

[5] Kuleszyńska A.,  Konsumencie! Kupuj świadomie , Białystok: Studio Astropsychologii, 2005, str. 25-43, 53-58

[6] Korzeniewski B.,  Od neuronu do (samo)świadomości , Warszawa: Prószyński
i S-ka, 2005, str. 99-109

[7] Budzyński W.,  Reklama – techniki skutecznej perswazji , Warszawa: Poltex, 2006, str. 25-43, 53-58

[8] Peters T.,  Biznes od nowa , Warszawa: Studio EMKA, 2005, str. 116

[9] Joel On Software, Font smoothing, anti-aliasing, and sub-pixel rendering , http://www.joelonsoftware.com/items/2007/06/12.html , stan na dzień: 02.12.2008

[10] Vortex, Web Safe Fonts , http://www.vortex.co.uk/content/editorials/typography/typeboxes/webfontbox.html , stan na dzień: 03.12.2008

[11] Wikipedia, Merchandising , http://pl.wikipedia.org/wiki/Merchandising , stan na dzień: 05.12.2008

[12] Internet Advertising Board, Internet Advertising Board-Standard Ad Sizes , http://iab.com/pages.php?page=6 , stan na dzień: 22.02.2009

[13] ABC a Wolters Kluwer Polska, Ile zapłacić pośrednikowi? Badania agencji nieruchomości , http://www.abc.com.pl/problem/1098/4 , stan na dzień: 24.02.2009